شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٣٨٦ - ٢٩٣٥ افضل المعرفة الانسان نفسه
٢٩٣٢ اشد القلوب غلا قلب الحقود.
سختترين دلها بحسب غش و ناصافى دل صاحب كينه است، و ممكن است كه «غلا» بضم غين خوانده شود يعنى بحسب تشنگى يا شدت آن، يا گرمى اندرون و سوزش آن.
٢٩٣٣ انفع العلم ما عمل به.
سودمندترين علم آنست كه عمل كرده شود بآن، و مراد علمى است كه متعلق بعمل باشد مثل علم فقه و حكمت عملى، و در علمى كه متعلق بعمل نباشد مثل حكمت نظرى و كلام كه غرض از آنها معرفت احوال مبدأ و معاد است و عملى در آنها منظور نيست ممكن است كه مراد به «عمل كردن در آنها» اين باشد كه عمل شود بمقتضاى آنچه مستفاد مىشود از آنها، مثلا هر گاه از آنها عظمت و بزرگوارى حق تعالى ظاهر شود پس اطاعت و فرمانبردارى او نمايند، و هر گاه حشر و نشر و حساب و كتاب و ثواب و عقاب بر اعمال معلوم گردد عمل كنند به آن چه باعث رستگارى در آن نشأه باشد و بر اين قياس.
٢٩٣٤ افضل العمل ما اخلص فيه.
افزونترين عمل آن است كه اخلاص ورزيده شود در آن، يعنى خالص باشد در آن نيت و از براى محض رضا و خوشنودى حق تعالى و امتثال فرمان او باشد و آميخته بغرضى ديگر نباشد حتى بطمع در بهشت و قصد خلاصى از جهنم هر چند آميختگى بآن باعتقاد فقير چنانكه مشهور است ميانه علماء ضرر بصحت عبادت ندارد بلكه آميخته نساختن بآن اولى و افضل است چنانكه از بعضى احاديث ظاهر مىشود.
٢٩٣٥ افضل المعرفة الانسان نفسه.
افزونترين معرفت شناخت آدمى است نفس خود را، زيرا كه بشناخت نفس