شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤٧٥ - ٣٣٥٠ اعقل الملوك من ساس نفسه للرعية بما يسقط عنه حجتها و ساس الرعية بما تثبت به حجته عليها
٣٣٤٨ ابلغ ما تستمد[١] به النعمة الشكر و اعظم ما تمحص به المحنة الصبر.
رساترين چيزى كه مدد مىجويد بآن نعمت يعنى از براى بقاى خود يا زياد شدن خود شكر است، يعنى شكر كردن كسى كه نعمت بار داده شده، و بزرگترين آنچه كم مىشود بآن محنت و رنج صبر است، زيرا كه با وجود صبر كم مىشود رنج و تعب قلق و جزع و غم و اندوه شماتت مردم، و ايضا صبر دفع ميكند يا كم ميكند ورود مصيبت ديگر را چنانكه مكرر مذكور شد، پس از آن راه نيز كم ميكند محنت را.
٣٣٤٩ احق الناس بزيادة النعمة اشكرهم لما اعطى منها.
سزاوارترين مردم بافزونى نعمت شكر كنندهترين ايشانست مر آن چيزى را كه عطا كرده شده از نعمت.
٣٣٥٠ اعقل الملوك من ساس نفسه للرعية بما يسقط عنه حجتها و ساس الرعية بما تثبت به حجته عليها.
عاقلترين پادشاهان كسى است كه ادب كند و امر و نهى كند نفس خود را از براى رعيت به آن چه ساقط شود از او حجت ايشان يعنى بر نحوى كه از براى ايشان حجتى و جاى اعتراضى بر او نماند، و ادب كند و امر و نهى كند رعيت را به آن چه ثابت شود بآن حجت او برايشان. و پوشيده نيست كه اين هر دو باين مىشود كه ستم نكند بر ايشان و دفع ستم ديگران از ايشان نمايد و تكبر زياد نكند، و با هر كس بقدر رتبه و فراخور مرتبه او سلوك نمايد، و بذل و احسان كند بر ايشان خصوصا فقرا و مساكين ايشان كه در حقيقت بمنزله عيال پادشاهانند، و همچنين جمعى كه از راه
[١] - شارح( ره) آنرا بصيغه معلوم ضبط كرده و طبق آن نيز ترجمه نموده است،