شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤٤٠ - ٣٢١٤ اظهر الناس نفاقا من امر بالطاعة و لم يعمل بها و نهى عن المعصية و لم ينته عنها
٣٢١٠ افضل الناس فى الدنيا الاسخياء و فى الاخرة الأتقياء.
افزونترين مردم در دنيا سخاوتدارانند و در آخرت پرهيزگاران.
٣٢١١ اسوء الناس حالا من انقطعت مادته و بقيت عادته.
بدترين مردم بحسب حال كسى است كه بريده شود ماده او و بماند عادت او، «ماده» بمعنى زيادتى پيوسته است و مراد بآن در اينجا چيزى است كه بآن مدار و معاش ميكرد يعنى بدترين مردم بحسب حال در دنيا كسى است كه بريده شود وجه معاش او كه بآن بر نحوى مدار ميكرد و «باقى باشد عادت او» يعنى اخراجات او بهمان نحو باشد كه عادت كرده باعتبار اين كه چاره نداشته باشد از آن و يا باعتبار اين كه از راه عادت بآن همان وضع را خواهد.
٣٢١٢ اتعب الناس قلبا من علت همته و كثرت مروءته و قلت مقدرته.
خسته دلترين مردمان كسى است كه بلند باشد همت او، و بسيار باشد مروت او، و كم باشد مقدرت او، يعنى توانگرى او يا توانائى او.
٣٢١٣ اشد من الموت طلب الحاجة من غير اهلها.
سختتر است از مرگ خواستن حاجت از غير اهل آن يعنى[١] كسى كه أهليت آن نداشته باشد كه از او طلب كنند مانند مردم پست مرتبه كه بدولتى رسيده باشند.
٣٢١٤ اظهر الناس نفاقا من امر بالطاعة و لم يعمل بها و نهى عن المعصية و لم ينته عنها.
آشكاراترين مردم از روى نفاق و دو روئى كسى است كه امر كند بطاعت
[١] - از جمله« يعنى» تا آخر فقط در نسخه كتابخانه مسجد سپهسالار ضبط شده است.