شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤٨٤ - ٣٣٦٩ احق الناس بالاحسان من احسن الله اليه و بسط بالقدرة يديه
نيست كه كمال سختى مرگ كه از اين فقره مباركه ظاهر مىشود منافات ندارد با آنچه در فقره سابق مذكور شد كه «مرگ افزونترين تحفه مؤمن است» زيرا كه آن بعد از اين است كه حقيقت حال بر اين كس ظاهر شود و معلوم گردد كه مؤمن بوده اما قبل از آن كه عاقبت حال بر اين كسى معلوم نباشد و احتمال دهد كه ناجى و رستگار نباشد پس در كمال شدت و سختى آن در نظر اين كس سخنى نيست بلكه ظاهر چنين مىنمايد كه سختتر از آن چيزى نباشد لهذا آن حضرت از راه غرابت فرموده كه: «سختتر از مرگى باشد و آن بلائى باشد كه آدمى آرزوى مرگ كند از براى خلاصى از آن، و ممكن است كه اشاره باشد بخصوص حال اهل جهنم كه آرزوى مرگ ميكنند از براى خلاصى از آن چنانكه حق تعالى در قرآن مجيد فرموده:
«و نادوا يا مالك ليقض علينا ربك قال إنكم ماكثون».
و مىخوانند اهل جهنم مالك خازن جهنم را و مىگويند كه: اى مالك بميراند ما را پروردگار تو تا خلاص شويم از اين عذاب، مىگويد مالك كه: بدرستى كه شما درنگ كنندگانيد يعنى هميشه در اين عذاب خواهيد بود و خلاصى نمى يابيد از آن.
٣٣٦٧ اعقل الناس انظرهم فى العواقب.
عاقلترين مردم نگاه كنندهترين ايشان است در عاقبتها يعنى اين كه تأمل و تفكر او در عاقبت كارها كه ميكند بيشتر باشد تا اين كه هر چند عاقبت آن را خواب داند بكند والا ترك نمايد.
٣٣٦٨ اورع الناس انزهم عن المطالب.
پرهيزگارترين مردم پاكيزهترين ايشان است از طلبيدنها يعنى كسى است كه پاكيزهتر باشد از طلب كردن از مردم و خواستن مطالب از ايشان.
٣٣٦٩ احق الناس بالاحسان من احسن الله اليه و بسط بالقدرة يديه.
سزاوارترين مردم باحسان يعنى باين كه احسان كند بديگران كسى است كه