شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٢٥٢ - ٢٥٢٨ التووا فى أطراف الرماح فانه أمور للاسنة
٢٥٢٨ التووا فى أطراف الرماح فانه أمور للاسنة[١].
پيچيده شويد در كنارهاى نيزهها پس بدرستى كه اين روان كنندهترست مر نيزهها را، يا بپيچيد در أطراف نيزهها زيرا كه آن كارگرتر است مر سنانها را يعنى بنين نيزه را در زير بغل بگيريد و زراع را بر آن بپيچيد و سنين را بكار بريد زيرا كه اين نحو نيزه بكار بردن كارگرتر است جهت آنكه در اين حال نيزه بسه قوت
[١] - عبارت نسخه كتابخانه مدرسه سپهسالار با عبارت متن فرق دارد اينك آنرا نيز بعين عبارت در اينجا نقل مىكنيم و آن اين است:
« پيچيده شويد در سرهاى نيزهها پس بدرستى كه اين نفوذ كنندهتر است مر سنانها را،« وسنان» آن سر ديگر از نيزه است كه از فولاد است، ممكن است كه مراد اين باشد كه در وقت نيزه زدن خم شويد بجانب سر نيزه يا اين كه سر نيزه را در زير بغل خود گيريد كه گويا خود را بر آن پيچيدهايد و بر هر تقدير اين معنى باعث اين شود كه سنان نيزه بهتر نفوذ كند در كسى كه باو مىخورد، و ممكن است كه« أمور» بمعنى حركت كنندهتر در جانب عرض خود باشد و مراد چنانكه از كلام بعضى از شارحان كتاب مستطاب نهج البلاغة ظاهر مىشود اين باشد كه در وقتى كه سر نيزه يعنى سنان آن بجانب شما مىآيد بپيچيد در آن يعنى بيك جانب ميل كنيد زيرا كه اين سبب آن مىشود كه سنان حركت كند از آنجا كه مىخورد و بلغزد و ضرر نكند بشما و هر گاه چنين نكنيد بهرجا كه بخورد بلغزد از آنجا و نفوذ كند و بكشد و اين فقره مباركه در كتاب كافى نيز نقل شده و در آن جا بدل« فى» كه بمعنى در است« على» است كه بمعنى بر است و بنا بر آن نيز مراد يكى از دو وجه مذكور مىتواند بود و بعضى از محققين علماء« آخوند مولانا خليل قزوينى رحمة الله تعالى» در شرح آن گفته كه: تعديه به« على» از براى تضمين معنى اقبال و حمله و مانند آنهاست و مراد اين است كه جاهلان گمان دارند كه پيچيده شدن از جانبى بجانب ديگر عمده است در رد سنانهاى دشمنان و چنين نيست بلكه حمله كنيد بر دشمنان و پيچيدن شما آن حمله كردن بر ايشان باشد كه آن رد كنندهتر است سنانها را، و هر كه را ادنى شعورى باشد كمال دورى آن معنى برو ظهورى دارد كه كافى است در رد آن و محتاج نيست ببيان».
و بنظر مىرسد كه عبارت متن و اين عبارت هر دو از خود شارح( ره) است منتهى اين عبارت را بعد از عبارت متن كه بشرح ملا خليل( ره) بر كافى برخورده است نوشته است ليكن غفلت كردن بأصل نسخه ضميمه ننموده است و الله أعلم بحقيقة الحال.