شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ١٩٨ - ٢٣٦٤ اقل العثرة و ادرأ الحد و تجاوز عما لم يصرح لك به
اين است كه: دفع كن حدهائى را كه حق تعالى قرار داده از براى بعضى گناهان مثل زنا و شراب و مانند آنها بمجرد شبهه و احتمالى چنانكه مشهور است كه حضرت رسالت پناهى ٦ فرمودهاند: «ادرءوا الحدود بالشبهات» دفع كنيد حدها را بشبههها يعنى هرگاه شبهه و اشتباهى در آن بهم رسد حد مزنيد مثل اين كه كسى را مىبينيم كه نشسته و بر وضع شراب خواران شراب مىخورد اما احتمال بعيدى رود كه او تقليد شراب خواران كند و آنچه خورد آب انار يا مانند آن باشد پس بمجرد اين احتمال كارى باو نبايد داشت و حد نتوان زد، و همچنين اگر كسى اقرار كند بامرى كه موجب حد باشد اما گويد كه: من حرمت اين را نمىدانستم و اين احتمال در باره او رود مثل اين كه مردى باشد كه تازه مسلمان شده باشد و باحكام شرع ما خوب عارف نشده باشد باز باعتبار اين شبهه حد بر او نتوان زد، و بنا بر اين مراد بقول آن حضرت: «و در گذر از سر آنچه تصريح نشده باشد از براى تو بآن» اين باشد كه: هرگاه كسى اقرار كند نزد تو بامرى كه موجب حد باشد اما صريح در آن نباشد بلكه احتمال ديگر نيز داشته باشد هر چند بعيد باشد و ظاهر اين باشد كه اقرار او بامرى باشد كه موجب حد است پس در گذر از آن و حد مزن بر آن تا صريح اقرار نكند به آن چه موجب حد است بر وجهى كه احتمال ديگر و شبهه در آن نماند چنانكه در احاديث ديگر نيز تصريح باين معنى شده مثل اين كه نقل شده كه ماعز بن مالك اقرار كرد بزنا نزد حضرت رسالت پناهى ٦ در چهار موضع و آن حضرت ٦ او را تردد مىفرمود و باز مىداشت عزم او را شايد كه بر گردد و مىفرمود كه: بسا باشد كه تو بوسيده باشى يا فشارى داده باشى يا نگاه كرده باشى، و او جواب مىگفت كه: نه، بعد از آن فرمود كه: آيا «نيك» بعمل آمد از تو، و كنايه و مجاز نمىگوئى؟- گفت: بلى، فرمود كه تا اين كه پنهان شد فلان از تو در فلان از آن زن؟- گفت: بلى، فرمود كه: چنانكه پنهان مىشود ميل در سرمه دان و ريسمان در چاه؟- گفت: بلى، فرمود كه: آيا مىدانى كه چه چيز است زنا؟- گفت: بلى، اتيان كردم از آن زن بعنوان حرام آنچه را اتيان ميكند بآن مرد