شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٥٢٨ - ٣٥٠٩ ان لكم نهاية فانتهوا الى نهايتكم و ان لكم علما فانتهوا بعلمكم
ميراند شما را، يعنى بسوى انجام كار يا بسوى همان قيامت، چون قيامت البته واقع خواهد شد و آدمى ناچار است بر فتن بسوى آن و به آن چه در آن واقع شود، پس تشبيه شده بكسى كه براند اين كس را تا بجائى رساند گويا شخصى است موجود از عقب اين كس و ميراند اين كس را تا برساند بمنزل كه همان قيامت باشد كه در واقع موجود خواهد شد يا آنچه در آن واقع مىشود از حشر و نشر و غير آن، و «وراء» بمعنى «پيش رو» نيز آمده و بنا بر اين معنى اين است كه «قيامت پيشروى شماست» و بمنزله تأكيد سابق است، و «تحدوكم» بنا بر اين مجازا بمعنى «مىكشد» خواهد بود نه «ميراند» كه معنى حقيقى آن است.
٣٥٠٩ ان لكم نهاية فانتهوا الى نهايتكم و ان لكم علما فانتهوا بعلمكم.
بدرستى كه از براى شما انجامى است پس برسيد بسوى انجام خود، و بدرستى كه از براى شما راهنمائى است پس برسيد براهنماى خود، يعنى در هر عصرى حق تعالى از براى شما راهنمائى است پس برسيد براهنماى خود، يعنى در هر عصرى حق تعالى از براى شما راهنمائى نصب كرده كه أئمه بحق صلوات الله عليهم أجمعين باشند[١].
پس بايد كه همه عقايد و اعمال شما بگفته او منتهى شود و در هر باب تابع او باشيد نه پيرو رأى و اجتهاد خود، و مراد به «انجام» نيز ممكن است همان علم و راهنما باشد و فقره دوم بيان و توضيح فقره اول باشد و اطلاق «انجام» بر او باعتبار اين باشد كه همه اعتقادات آخر بايد باو منتهى شود، و ممكن است كه مراد به «انجام» بهشت و نعمتهاى آن باشد كه حق تعالى از براى اطاعت كنندگان آماده كرده و بنا بر اين معنى اين باشد كه حق تعالى از براى شما عاقبت خيرى قرار داده پس برسانيد خود را بآن عاقبت و از براى راه رسيدن بآن راهنمائى قرار داده پس برسانيد خود را بآن
[١] - مناسب مقام است اين بيت ملاى رومى:
|
سألتُ حبيبى الوصلَ منه دُعابَةً |
و أعْلَمُ أنَّ الوصل ليس يكونُ |
|
|
فمَاسَ دلالًا و ابتهاجاً و قال لى |
برفقٍ مجيباً( ما سألتَ يَهُونُ) |
|