شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٥٠٦ - ٣٤٥٧ ان من مشى على ظهر الارض لصائر الى بطنها
و اندوه او در دل اوست، يعنى با مردم شكفته روئى كند، و دين او قوى و محكم باشد و در آن رخنه نتوان كرد، و دل او اندوهگين باشد از انديشه عاقبت حال خود.
٣٤٥٥ ان الله سبحانه ليبغض الطويل الامل السيى العمل.
بدرستى كه خدا- كه پاك است او- هر آينه دشمن مىدارد در از اميد بد كردار را.
و فرموده است آن حضرت ٧ نزد دفن كردن رسول خدا- رحمت كناد خدا بر او و آل او و درود فرستد-:
٣٤٥٦ ان الصبر لجميل الا عنك و ان الجزع لقبيح الا عليك و ان المصاب بك لجليل، و انه قبلك و بعدك لجلل.
بدرستى كه صبر هر آينه زيباست مگر از تو، و ناشكيبائى هر آينه زشت است مگر بر تو، و بدرستى كه مصيبت بتو بزرگ است، و بدرستى كه آن يعنى مصيبت پيش از تو و بعد از تو هر آينه سهل و كوچك است، و «جلل» بمعنى عظيم[١] و بزرگ نيز آمده است بنا بر اين ممكن است كه معنى اين باشد كه: بدرستى كه آن يعنى مصيبت پيش از تو و بعد از تو عظيم و بزرگ است و «پيش از تو» يعنى پيش از رحلت تو در وقتى كه ظاهر شد آثار آن، يا در آن وقت كه تصور و تخيل آن مىكرديم و معنى اول ظاهرتر است.
٣٤٥٧ ان من مشى على ظهر الارض لصائر الى بطنها.
بدرستى كه هر كه راه رود بر پشت زمين هر آينه باز گردنده است بسوى شكم آن، مراد اين است كه هر كه بر روى زمين راه رود عاقبت او اين است كه در شكم زمين منزل كند پس در تهيه آن بايد بود و از آن غافل نبايد شد و سربلندى بر زيردستان نبايد نمود.
[١] - از عبارت« و جلل بمعنى عظيم» تا آخر، فقط در نسخه كتابخانه مسجد سپهسالار است.