شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٥٧٢ - ٣٥٩٧ ان الله سبحانه فرض عليكم فرائض فلا تضيعوها، و حد لكم حدودا فلا تعتدوها، و نهاكم عن اشياء فلا تنتهكوها، و سكت عن اشياء و لم يدعها نسيانا فلا تتكلفوها
آنها پيش از در گذشتن آن مدتها زيادتى است مر محنتها را، اين نيز همان مضمون فقره سابق است و آن حضرت هر يك را در مقامى فرموده و مؤلف هر دو را با هم نقل كرده و پوشيده نيست كه قول آن حضرت صلوات الله و سلامه عليه «پس صبر كنيد» منافات ندارد با آنچه در شرح فقره سابق گفتيم كه غرض ببيان عذر صبر كردن خود باشد بر محنتها كه بآن حضرت رسيده زيرا كه ممكن است كه خطاب در آن عام نباشد بلكه مخصوص جمعى از اصحاب آن حضرت باشد كه صبر بر آن محنتها بر ايشان گران بوده و از آن حضرت استدعاى سعى در چاره و تدبير از براى دفع آنها مىكرده باشند و الله تعالى يعلم.
٣٥٩٧ ان الله سبحانه فرض عليكم فرائض فلا تضيعوها، و حد لكم حدودا فلا تعتدوها، و نهاكم عن اشياء فلا تنتهكوها، و سكت عن اشياء و لم يدعها نسيانا فلا تتكلفوها.
بدرستى كه خداى سبحانه واجب كرده بر شما فريضه چند پس ضايع مگردانيد آنها را، و حد قرار داده از براى شما حدى چند پس تجاوز مكنيد از آنها، و نهى كرده شما را از چيزى چند پس مدريد حرمت آنها را، و خاموش شده از چيزى چند و وانگذاشته آنها را از روى فراموشى پس بر خود مگيريد مشقت آنها را، مراد به «ضايع كردن فريضهها» ترك كردن آنهاست يا اخلال بچيزى از اجزاء يا شرايط آنها. و ممكن است كه شامل امرى چند نيز باشد كه باعث نقص زيادى در آنها باشد هر چند بقدر اقل مجزى باشند، و «حد قرار داده» يعنى از براى هر عملى از واجبات و مندوبات و غير آنها حدى چند قرار داده در كميت و كيفيت پس تجاوز مكنيد از آن حدها و بر خلاف آنها بجا نياوريد، و خاموش شده از چيزى چند يعنى ساكت شده از بعضى چيزها و متعرض حكم آنها نشده نه باين كه امر كند به آنها و نه باين كه نهى كند از آنها و اين از آن راه نيست كه نعوذ بالله فراموش كرده باشد بيان حكم آنها را و غافل شده باشد از آن بلكه باعتبار اين است كه مصلحت