شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٢٧٤ - ٢٥٩٣ احذر الاحمق فان مداراته تعنيك و موافقته ترديك و مخالفته تؤذيك و مصاحبته وبال عليك
دولت را از تو و نزد پشت گردانيدن آن از براى اين كه مبادا كه يارى كند بر تو، مراد اين است كه آدم شرير بد ذات را پيش خود راه مده نه در ابتداى دولت زيرا كه از او ايمن نتوان بود مبادا كارى كند كه آن دولت را از تو زايل كند و نه در وقتى كه دولت رو از تو گرداند زيرا كه هرگاه بد ذات باشد و مطلع بر احوال تو شود ممكن است كه آن وقت حرفى چند گويد كه باعث زيان و خسران تو باشد چنانكه مشاهده مىشود كه بعضى از ملازمان ارباب دولت بعد از عزل ايشان شروع ميكنند در ابواب[١] و تقرير[٢] ايشان.
٢٥٩٣ احذر الاحمق فان مداراته تعنيك و موافقته ترديك و مخالفته تؤذيك و مصاحبته وبال عليك.
حذر كن از احمق يعنى كم عقل از براى اين كه مدارا كردن با او بتعب و رنج مىاندازد ترا، و موافقت كردن با او هلاك مىگرداند ترا، و مخالفت كردن با او آزار مىدهد ترا، و هم صحبتى با او وبالى است بر تو، مراد به «مدارا» اين است كه با او سازگارى كند نه موافقت كند و نه مخالفت كند، و ظاهر است كه اين معنى بر اين كس بسيار دشوار است و ديدن امور ناشايست و سازگارى كردن رنج و تعب تمام دارد، و آنچه در ترجمه نوشته شده كه «بتعب و رنج مىاندازد ترا» بنا بر اين است كه «تعنيك» بنون با تشديد و ياى دو نقطه زير خوانده شود، و ممكن است كه هر دو بياى دو نقطه زير خوانده شود [ «يعنى «تعييك»] و بنا بر اين معنى اين است كه:
عاجز مىگرداند ترا، «و موافقت كردن با او هلاك مىگرداند ترا» زيرا كه او كارى چند كند كه سبب هلاك دنيوى و اخروى گردد، «و مخالفت با او آزار مىدهد ترا»
[١] - در بهار عجم گفته:« ابواب- در اصطلاح ميرزايان دفتر وجوه مطالبه است كه از روى آن باهل عمال مطالبه و مؤاخذه كنند و در هندگاه آنرا بندنويسى و گاه أبواب خوانند و ابواب كردن مؤاخذه كردن و بپاى حساب در آوردن است( تا آخر عبارت او)».
[٢] - در بهار عجم گفته:« تقرير سخن گفتن و قرار دادن و باقرار آوردن و فارسيان بمعنى سخنى كه از آن تغلب و تصرف ديوانى ظاهر شود استعمال كنند و اين مجاز است».