شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٣٣٥ - ٢٧٧٣ الا و ان اللسان بضعة من الانسان فلا يسعده القول اذا امتنع و لا يمهله النطق إذا اتسع
است و مراد «بسبقه» بفتح سين آن چيزى است كه پيشى گيرند بآن يعنى آن چيزيست كه هر كه اول برسد بآن او سابق باشد و بضم سين آن چيزيست كه بر آن گروبندند و هر كه پيش افتد آن را ببرد و اين نيز در اين كلام مناسب است چنانكه مخفى نيست نهايت چون در نسخههاى نهج البلاغه كه اين عبارت در آنجا نيز نقل شده بفتح سين اعراب شده موافق آن ترجمه شد.
٢٧٧٢ الا و انكم فى ايام امل من ورائه اجل، فمن عمل فى ايام امله قبل حضور اجله نفعه عمله و لم يضرره اجله.
آگاه باشيد و بدرستى كه شما در روزهاى اميدى ايد كه از عقب آن مرگى است پس هر كه عمل كرد در روزهاى اميد خود پيش از حاضر شدن مرگ او، سود دهد او را عمل او و ضرر نرساند باو مرگ او، مراد اين است كه شما در أيام حيات در زمان اميديد يعنى در زمانيد كه اميد آن است كه خود را در آن رستگار سازيد و پس از آن مرگى خواهد بود، پس هر كه از شما در اين زمان پيش از رسيدن مرگ او عمل كرد يعنى بجا آورد أعمالى چند كه سبب رستگارى او گردد نفع دهد او را عمل او و ضرر نرساند باو مرگ او، بلكه سبب وصول بسعادت أبدى و نيك بختى سرمدى گردد، و هر كه تقصير كند در عمل پس زيان كرده و ضرر رساند باو مرگ او، زيرا كه باعث رسيدن بعذاب و عقاب گردد.
٢٧٧٣ الا و ان اللسان بضعة[١] من الانسان فلا يسعده القول اذا امتنع و لا يمهله النطق إذا اتسع.
آگاه باشيد و بدرستى كه زبان پارهايست از آدمى پس يارى نمىكند او را سخن گفتن هرگاه امتناع كند زبان و ابا كند از آن، و انتظار نمىفرمايد او را گويائى
[١] - شارح( ره)« بضعة» را بكسر باء ضبط كرده ليكن در كتب لغت تصريح كردهاند كه بفتح باء هم درست است.