شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٢١٢ - ٢٤١١ استفرغ جهدك لمعادك تصلح مثواك و لا تبع آخرتك بدنياك
خدا افزون است بر هر چيز، و لازم باش پرهيزگارى را يعنى از آن جدا مشو.
٢٤١٠ اجمل ادلال من ادل عليك و اقبل عذر من اعتذر اليك و احسن الى من اساء اليك.
نيكو گردان ادلال كسى را كه ادلال كند بر تو، و قبول كن عذر كسى را كه عذر بگويد، و احسان كن بسوى كسى كه بد كرده باشد بسوى تو، «ادلال بر كسى» بمعنى انبساط و گشاده روشدن با او آمده، و بمعنى محكم كردن دوستى و افراط در آن نيز آمده، و هر يك در اين مقام مناسب است يعنى هر كه با تو انبساط و گشاده روئى كند تو هم نيكو گردان انبساط و گشادهروئى با او را، يا هر كه محكم كند دوستى را با تو و افراط كند در آن توهم نيكو گردان محكم كردن دوستى را با او و افراط در آن را، و در بعضى نسخهها «حمل» بحاء بىنقطه واقع شده و بنا بر اين معنى اين است كه:
متحمل شو و بردار نازكسى را كه ناز كند بر تو، يعنى از دوستان و مؤمنان، و «قبول كن عذر كسى را كه عذر گويد» يعنى هر گاه كسى گناهى و تقصيرى بحسب ظاهر نسبت بتو كرده باشد و عذرى گويد قبول كن عذر او را و از سر آن گناه و تقصير بگذر.
٢٤١١ استفرغ جهدك[١] لمعادك تصلح مثواك و لا تبع آخرتك بدنياك.
بذل كن طاقت خود را از براى هنگام برگشتن خود تا نيكو گردانى جايگاه خود را يعنى در آن نشأه، و مفروش آخرت خود را بدنياى خود، «بذل كن طاقت خود را از براى هنگام برگشتن خود» يعنى بقدر طاقت خود سعى كن در عملى چند كه در آن وقت بكار تو آيد.
[١] - شارح( ره)« جهدك» را صريحا بفتح جيم ضبط كرده است، ابن الاثير گفته:
« قد تكرر لفظ الجهد و الجهد فى الحديث كثيرا و هو بالضم الوسع و الطاقة و بالفتح المشقة و قيل فأما فى المشقة و الغاية فالفتح لا غير» طالب تفصيل بساير كتب نيز رجوع كند.