شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤٢٠ - ٣١٠٨ احسن العلم ما كان مع العمل
دارد عمل بسيارى از حكمت عملى را. بلكه اين معنى لازم دارد اجتناب از معاصى و گناهان را نيز، چه ظاهر است كه آنها مؤمن را از رتبه آدمى اندازد و خفيف و خوار مىگرداند در آخرت بلكه در دنيا نيز، و بنا بر اين ظاهر است كه افزونترين كردار راست است.
٣١٠٦ افضل معروف اللئيم منع اذائه.
افزونترين احسان لئيم يعنى بخيل يا ناكس پست مرتبه اينست كه منع كند اذيت خود و آزار نكند كسى را، زيرا كه احسان ديگر از او نيايد چنانكه گفتهاند:
«مرا بخير تو اميد نيست شرمرسان» و بر تقديرى كه گاهى از او احسانى صادر شود ظاهرست كه آن منع افزونتر از آنست، زيرا كه چون غالب حال او اين است كه اذيت بمردم رساند پس باز ايستادن از آن نفعى است عام و احسانى كه گاهى از او صادر شود نفعى است خاص و يقين اول افزونتر از آنست بلكه نسبت بهر شخصى نيز اگر اذيت رساند اذيت عظيم رساند و اگر احسانى كند قليلى باشد پس اذيت نرسانيدن او عمدهتر باشد از احسان او، و ممكن است كه مراد اين باشد كه باعتقاد او افزونترين احسان اينست و احسانى را زياده بر اين يا مثل اين نمىداند باعتبار كمال حرصى كه دارد در اذيت رسانيدن بمردم.
٣١٠٧ اقبح افعال الكريم منع عطائه.
زشتترين كردارهاى كريم يعنى مقابل لئيم بيكى از دو معنى كه مذكور شد منع بخشش اوست يعنى اين كه خود را باز دارد از بخشش و مراد اينست كه اين معنى در واقع زشتترين افعال كريم است، يا اين كه نزد او اين زشتترين افعال اوست نظير آنچه در فقره سابق مذكور شد.
٣١٠٨ احسن العلم ما كان مع العمل.
نيكوترين علم آنست كه بوده باشد با عمل چنانكه مكرر مذكور شد.