شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤٧١ - ٣٣٣٩ اعجز الناس آمنهم لوقوع الحوادث و هجوم الاجل
٣٣٣٧ الزم العلم بك ما دلك على صلاح دينك و ابان لك عن فساده.
لازمتر علمى بتو آنست كه راه نمايد ترا بر درستى دين تو، و جدا كند از براى تو از فساد و تباهى آن، و ممكن است كه معنى اين باشد كه و ظاهر كند از براى تو فساد آن را، و مراد اين است كه لازمتر علمى از براى تو علمى است كه راه نمايد ترا كه دين درست كدام است؟ و دين فاسد كدام؟ و امتياز دهد ميانه آنها.
٣٣٣٨ احمد العلم عاقبة ما زاد فى عملك فى العاجل و ازلفك فى الآجل.
ستودهترين علم از روى عاقبت آنست كه زياد گرداند در عمل تو در دنيا، و نزديك گرداند ترا در آخرت، يعنى برحمت حق تعالى و سبب قرب و منزلت در آن درگاه شود، و اين علمى است كه متعلق بمعارف إلهيه يا أحكام شرعيه باشد و بمقتضاى آن عمل شود.
٣٣٣٩ اعجز الناس آمنهم لوقوع الحوادث و هجوم الاجل.
ناتوانترين مردم تصديق كنندهترين ايشان است مر واقع شدن حوادث را و ناگاه رسيدن مرگ را، يعنى هر كه از مردم تصديق او به آنها بيشتر باشد و اعتقاد او به آنها قويتر او عاجز و ناتوانترين مردم مىنمايد، زيرا كه چنين كسى آزار و اذيت بكسى نرساند از ترس اين كه مبادا بجزاى آن ببلائى و حادثه بدى گرفتار شود، و همچنين از بيم ناگاه رسيدن مرگ و بدبختى در آن وقت بلكه مشغول هيچ امر عمده از امور دنيويه نشود پس مردم گمان كنند كه او ناتوانترين مردم و عاجز ترين ايشان است، و پوشيده نيست كه ايمان هرگاه بخدا باشد شايع استعمال آن با باء است اما هرگاه بغير خدا باشد استعمال آن با لام نيز شايع است چنانكه در اين