شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٥٨٥ - ٣٦٠٨ ان اول ما تغلبون عليه من الجهاد جهاد بايديكم ثم بالسنتكم ثم بقلوبكم فمن لم يعرف بقلبه معروفا و لم ينكر منكرا قلب فجعل اعلاه اسفله
شده از براى آن بامر تغيير يا بنده زايل شونده اندك، و برگردانيده آن را از راه واضح، مراد به «مالكتر بودن اين نشأه باو از آن نشأه» اين است كه او در فرمان آن بيشتر باشد از آخرت و سعى از براى آن زياده كند از سعى از براى آخرت پس گويا آن مالكتر است او را و بيشتر صاحبى كرده، و مراد به «راه واضح آشكار» راه راست درست است كه او را بمطلب رساند كه آن در اينجا سعى از براى آخرت است.
٣٦٠٨ ان اول ما تغلبون عليه من الجهاد جهاد بايديكم ثم بالسنتكم ثم بقلوبكم فمن لم يعرف بقلبه معروفا و لم ينكر منكرا قلب فجعل اعلاه اسفله.
بدرستى كه اول چيزى كه غالب مىشويد شما بر آن از جهاد، جهاديست بدستهاى شما بعد از آن بزبانهاى شما بعد از آن بدلهاى شما، پس كسى كه خوب نداند بدل خود كار نيكوئى را و بد نشمارد كار بدى را برگردانيده مىشود پس گردانيده مىشود بالاى او پائين او، مراد به «اول»[١] در اينجا افضل است يعنى افضل مراتب جهاد كه غالب شويد بر آن يعنى قادر شويد بر آن و بعمل آوريد آن را يا غالب شويد بسبب آن بر ديگران يعنى آنانكه جهاد با ايشان مىكنيد يا بر هر كه از اين فضيلت عارى باشد و مراد به «غلبه بر ايشان» برترى و مزيت بر ايشان باشد جهاديست كه بدستهاى خود كنيد و بعد از آن افضل، جهادى است كه بزبانهاى خود كنيد، باين كه هركه بدى كند او را بزبان منع و زجر كنيد، و بعد از آن جهاديست كه بدلهاى خود كنيد يعنى كسى كه كار بدى كند كار او را بد دانيد و ناخوش داريد و وجه افضليت اين مراتب بترتيب مذكور ظاهر است باعتبار زيادتى مشقت و تعب مرتبه
[١] - در نسخه كتابخانه مدرسه سپهسالار بجاى« مراد باول در اينجا افضل است»:
« مراد باول در اينجا بحسب فضيلت است» ضبط شده است.