شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٥٨٦ - ٣٦٠٩ ان الموت لهادم لذاتكم و مباعد طلباتكم و مفرق جماعاتكم قد اعلقتكم حبائله و اقصدتكم مقاتله
اول بر دوم و همچنين دوم بر سيم اما بحسب عمل و بجا آوردن پس مرتبه سيم بر همه مقدم است يعنى هر كار بدى كه از كسى ديده شود بايد آن را بدل بد دانست و مكروه داشت و اگر گمان اين باشد يا احتمال اين دهد كه بمنع و زجر زبانى از آن باز ايستد بايد ابتداى بآن كرد، و اگر آن نفع نكند يا از اول داند كه نفع نمىكند بايد كه بجهاد بدست پرداخت بتفصيلى كه در كتب فقهى مسطور است. و پوشيده نيست كه وجوب دو مرتبه اول بر تقدير قدرت بر آن است با ساير شرايط ديگر[١] و اما مرتبه سيم پس آن مشروط بشرطى نيست و قدرت بر آن هميشه حاصل است و هر مؤمنى كه كار خوبى را از كسى ببيند بايد كه در دل انكار آن كند و آن را بد داند و هر كه چنين نباشد برگردانيده مىشود يعنى مرتبه او سرنگون مىگردد و بلندى و عزت او بپستى و ذلت مبدل مىشود، و ممكن است كه «تغلبون» بصيغه مجهول خوانده شود و مراد بيان احوال مردم باشد بعد از آن حضرت صلوات الله و سلامه عليه يا بعد از اين كه شروع كرده بودند در نافرمانى آن حضرت و معنى اين باشد كه: بعد از من يا بعد از اين باعتبار اين كه اطاعت من چنانكه بايد نمىكنيد اول آنچه مغلوب مىشويد بر آن و بجا نخواهيد آورد آن را جهاد بدستهاى شماست، و بعد از آن جهاد بزبان نيز، و بعد از آن جهاد بدل نيز، باعتبار اين كه بتدريج الفت گيريد باهل باطل و بگرويد بايشان بمرتبه كه هر منكرى كه بكنند منكر نباشد نزد شما، و بدل نيز انكار آن نكنيد چه جاى دست و زبان، و چون از براى ترك جهاد بدست و زبان ممكن است كه گاهى عذرى باشد بخلاف جهاد بدل چنانكه اشاره بآن شد پس بآن اعتبار اقتصار نمود آن حضرت بر مذمت ترك جهاد بدل و ذكر مفسده آن.
٣٦٠٩ ان الموت لهادم لذاتكم و مباعد طلباتكم و مفرق جماعاتكم قد اعلقتكم حبائله و اقصدتكم مقاتله.
بدرستى كه مرگ هر آينه خراب كننده لذتهاى شماست و دور كننده
[١] - كذا فى الاصل صريحا.