شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤٥٥ - ٣٢٧٥ أحزم الناس من كان الصبر و النظر فى العواقب شعاره و دثاره
٣٢٧٣ افضل العقل الاعتبار و افضل الحزم الاستظهار و اكبر الحمق الاغترار.
افزونترين عقل يعنى دريافت ياقوتى كه منشأ آن مىشود عبرت و پند گرفتن است، يعنى عقلى است كه سبب آن شود، و افزونترين دورانديشى استظهار است، يعنى احتياط و پشت قوى كردن در كارها باختيار طريقى كه معلوم يا مظنون باشد عدم مفسده آن يا پشت قوى كردن بكسى يا جمعى كه معاونت او توانند كرد، و بزرگترين حماقت و كم عقلى فريب خوردن است، يعنى فريب خوردن از دنيا و مشغول شدن بسعى از براى آن و بازماندن از سعى از براى آخرت يا فريب خوردن از دولت دنيا و مغرور شدن بآن و سربلندى و تكبر نمودن.
٣٢٧٤ احزم الناس من توهم العجز لفرط استظهاره.
دور انديشترين مردم كسى است كه توهم كند ناتوانى خود را بسبب بسيارى استظهار او، يعنى هم پشت و مدد و معين او يعنى بر بسيارى آنها اعتماد نكند بلكه احتمال دهد كه همين معنى سبب عجز و ناتوانى او گردد چنانكه گاهى واقع مىشود، پس بايد كه عمده توكل و اعتماد بر حق تعالى باشد هر چند تحصيل قدرى استظهار نيز افضل حزم باشد چنانكه در فقره سابق مذكور شد.
٣٢٧٥ أحزم الناس من كان الصبر و النظر فى العواقب شعاره و دثاره[١].
دور انديشترين مردم كسى است كه صبر و فكر كردن در عاقبتها يعنى عاقبتهاى كارهائى كه اراده كند شعار و دثار او باشد، «شعار» چنانكه قبل از اين مذكور شد جامه زيرين را گويند كه ملاصق شعر باشد يعنى مو، و «دثار» جامه بالاى آن را گويند و مراد اين است كه: صبر و فكر مذكور هميشه همراه او باشد مانند جامه زيرين و بالائين.
[١] - شارح( ره) هم« الصبر و النظر» را مرفوع ضبط كرده و هم« شعاره و دثاره» را.