شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٣٦٣ - ٢٨٢٢ اين الذين اخلصوا اعمالهم لله و طهروا قلوبهم بمواضع ذكر الله
٢٨٢٠ اين تضل عقولكم و تزيغ نفوسكم أ تستبدلون الكذب بالصدق و تعتاضون الباطل بالحق.
كجا گمراه مىشود عقلهاى شما و ميل ميكند نفسهاى شما؟ آيا بدل مىكنيد دروغ را براستى و عوض مىگيريد باطل را از حق؟ يعنى اختيار مىكنيد دروغ و دروغگو را بجاى راست و راستگو و باطل را بعوض حق.
٢٨٢١ اين القلوب التى وهبت لله و عوقدت على طاعة الله.
كجاست دلها كه بخشيده شدهاند از براى خدا؟ و بسته شدهاند بر طاعت خدا؟
مراد به «دل» عقل است يا عضو مخصوص بنا بر اين كه محل ادراك و دريافت باشد چنانكه مذهب متكلمين است چنانكه قبل از اين مذكور شد «و بخشيده شدهاند از براى خدا» يعنى داده شدهاند بصاحبان آنها از براى اين كه بدارند ايشان را بر اطاعت خدا و فرمانبردارى آنچه فرموده باشد، و «بسته شدهاند بر طاعت خدا» بمنزله تأكيد سابق است يعنى با آنها عهد و پيمان بسته شده كه اطاعت خدا نمايند يعنى صاحب خود را بر آن دارند چه هرگاه خلق ايشان از براى اين معنى شده باشد پس گويا با ايشان اين عهد و پيمان بسته شده، و مراد باين استفهام توبيخ و سرزنش مخاطبين است باين كه دلهاى شما چنين نيست و آنچه غرض از آنهاست بعمل نمىآوريد و وفا بعهد و پيمان نمىكنيد و بر اين قياس در نظاير اين فقره.
٢٨٢٢ اين الذين اخلصوا اعمالهم لله و طهروا قلوبهم بمواضع ذكر الله[١].
كجايند آنانكه خالص گردانيدند كردارهاى خود را از براى خدا؟ و پاك
[١] - در نسخه كتابخانه مدرسه سپهسالار بجاى« ذكر الله»« نظر الله» ضبط شده و ترجمه آن هم اختلاف دارد زيرا كه در نسخه سپهسالار اين طور ترجمه شده است:
« كجايند آنانكه خالص گردانيدند كردارهاى خود را از براى خدا، و پاك ساختند دلهاى خود را از براى جايگاههاى نظر خدا، يعنى پاك ساختند آنها را از انديشهها و فكرهاى بيحاصل از براى اين كه جايگاههاى نظر بسوى خدا باشد يعنى فكر و تأمل در معارف الهيه، يا اين كه پاك گردانيدند آنها را از صفات و ملكات ذميمه از براى اين كه جايگاههاى نظر شفقت و عنايت حق تعالى باشد، و بنا بر اين ظاهر اين است كه مراد به« دلها» نفوس باشد و بنا بر اول نيز احتمال آن دارد، و ممكن است نيز كه مراد عضو مخصوص باشد بنا بر اين كه محل فكر و ادراك آن باشد چنانكه مذهب متكلمين است».