شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٦٥٤ - ٣٦٨٩ ان الدنيا دار صدق لمن صدقها، و دار عافية لمن فهم عنها،
دريابد و حذر كند از آنچه سبب بلاهاى اخروى گردد كه در كميت و كيفيت اضعاف مضاعفه آنهاست بلكه طرف نسبت آنها نتواند شد، و همچنين هرگاه ادراك كند لدت سرور آن را مشتاق گردد بسرور آن سرا كه نسبت آن بسرور دنيا بر قياس همان نسبتى است كه ما بين بلاها مذكور شد، پس سعى كند در آنچه سبب اهليت و استحقاق آن گردد، و مراد به «اين كه شام كرده بعافيت و صباح كرده بمصيبت» اين است كه گاهى بعافيت گذرد و گاهى بمصيبت، از براى اين كه مردم لذت آن و الم اين را دريابند و باعث رغبت ايشان شود در تحصيل اسباب عافيت در آن جهان، و سبب ترس و خوف و حذر ايشان گردد از ارتكاب آنچه باعث مصيبت در آن باشد، و «تقديم ذكر شب بر روز» باعتبار اين است كه بحسب شرع اقدس شب بر روز مقدم است، و شب هر روز شب سابق بر آن است، و «تقديم عافيت بر مصيبت» باعتبار تقدم آن است بحسب رتبه بلكه بحسب وجود نيز، «پس مذمت كردند آن را مردانى بامداد پشيمانى» يعنى اول وقت پشيمانى كه آن وقتى است كه حساب مردم كرده شود و از براى هر كس جزاى عمل او مقرر گردد، چه همين كه اين شد گنهكاران پشيمان شوند از آنچه كردهاند و شروع كنند بمذمت دنيا كه بسبب آن گرفتار شدهاند به آن چه گرفتار شدهاند بآن، و ممكن است كه حساب تمام در صبحگاه روز قيامت واقع شود پس بامداد بر ظاهر آن محمول مىتواند شد، و «ستايش كردند آن را ديگران» يعنى نيكوكاران در همان وقت، باعتبار اين كه معلوم ايشان شود كه بسبب آن بسعادت ابدى فايز گشتهاند، و در كتاب نهج البلاغه بعد از «آخرون» [يوم القيامه] نيز هست و ترجمه اين است كه: ستايش كردند آن را ديگران در روز قيامت، كه آن همان پشيمانى است كه از براى گنهكاران صبحگاه پشيمانى باشد و از براى نيكوكاران روز فرح و شادمانى، و اين مذمت و ستايش اگر چه واقع نشده و بعد از اين واقع خواهد شد نهايت از براى اشاره بيقين وقوع آن تعبير از آن بلفظ ماضى شده چنانكه نظاير آن در قرآن مجيد بسيار است، و «ياد آورده