شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٦٠١ - ٣٦٣٠ ان الغاية القيامة و كفى بذلك و اعظا لمن عقل، و معتبرا لمن جهل، و بعد ذلك ما تعلمون من هول المطلع و روعات الفزع و استكاك الاسماع و اختلاف الاضلاع و ضيق الارماس و شدة الابلاس
آگاه شود كه بچه كار بايد پرداخت، و «بعد از اين است آنچه مىدانيد از هول مطلع» «مطلع» بضم ميم و تشديد طاء و فتح لام موضعى را گويند كه آدمى بر مكان بلندى مشرف بر آن شود و مطلع بر احوال آن گردد و شايع شده استعمال آن در قيامت، باعتبار اين كه آدمى مشرف بر آن شده و فى الجمله آگاه شده بر احوال آن، و همچنين بر آنچه آدمى مشرف بر آن است از عقبات بعد از مرگ پيش از قيامت و ظاهر اين است كه مراد در اين كلام معجز نظام معنى آخر باشد باعتبار اين كه قيامت اولا مذكور شد و بنا بر اين بعديت آنچه مىدانيد از هول مطلع با تقدم آن بر قيامت باعتبار بعديت بحسب مرتبه است، و اين كه انديشه از قيامت اقوى است در پند گوئى، و بودن محل عبرت، و بعد از آن هول عقبات بعد از مرگ پيش از قيامت نيز پند گويد و محل عبرت گرفتن نيز باشد، و ممكن است كه مراد به «قيامت» در اول دانستن آمدن آن بر سبيل اجمال باشد و به «بعد از آن» آنچه بعد از آن دانسته شده از احوال بعد از مرگ پيش از قيامت و بعد از آن و مراد به «مطلع» هر دو باشد، و ممكن است كه مراد به «قيامت» مرگ باشد چنانكه در بعضى احاديث وارد شده كه «هرگاه بميرد مرد پس بتحقيق كه قائم شود قيامت او» و مراد به «آنچه بعد از آن باشد» آنچه بعد از آن باشد از احوال بعد از مرگ پيش از قيامت و بعد از آن و بنا بر اين نيز [مطلع] شامل هر دو باشد و «انواع دهشتهاى ترس» يعنى انواع دهشتها كه بسبب ترس از عقبات بعد از مرگ و قيامت كسى را كه اقرار به آنها داشته باشد روى مىدهد و «كر شدن گوشها» ممكن است كه در باره گنهكاران باشد كه بعد از زنده شدن در قبر بسبب صيحه عذاب يا كوبيدن گرز بر كله ايشان كر گردند و در قرآن مجيد در باره گمراهان فرموده كه: حشر ميكند ايشان را روز قيامت كوران و گنگان و كران، و بعضى از مفسرين گفتهاند كه: مراد اين است كه نمىبينند چيزى را كه بآن شاد گردند، و نمىشنوند سخنى را كه از آن مسرور گردند، و نمىگويند حرفى را كه قبول شود از ايشان، يا اين كه محشور شوند بعد از