شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٩٨ - ١٩٧٥ الموقنون و المخلصون و المؤثرون من رجال الأعراف
و در بعضى واقع شده كه پلى است كه أئمه صلوات الله عليهم بر سر آن مىايستند پس ممكن است جمع ميانه آنها باين كه هر دو را اعراف گويند و ائمه صلوات الله عليهم بر هر دو بايستند و اهل بهشت و دوزخ را نشان دهند يا اين كه چشمههاى پل مذكور كه ميانه بهشت و دوزخ واقع شده بسيار بلند شده باشد كه هر يك بمنزله تلى[١] باشد، و پوشيده نيست كه بودن پل مذكور ميانه بهشت و دوزخ ممكن است باين نحو باشد كه بهشت در يك پهلوى آن باشد و جهنم در پهلوى ديگر، يا اين كه پل بر روى جهنم باشد و جهنم در زير آن و بهشت بر بالاى آن.
و از نفايس تحقيقات اين است كه بعضى از محققين علماى متأخرين[٢] گفتهاند كه البته جهنم بايد كه در زير باشد و بهشت بالاى آن، زيرا كه ميوههاى بهشت را ناچار است از طبخ و نضجى و آفتابى خود نيست در بهشت پس بايد كه بر روى جهنم باشد كه طبخ و نضج ميوههاى آن از آتش زير باشد و اين قدر نفهميده كه حق تعالى قادر است بر طبخ و نضج ميوهها و رساندن آنها بىآفتاب و آتش و اين كه بهشت برتر از آنست كه طبخ و نضج ميوه آن بآتش جهنم باشد، و روايت شده از حضرت امام جعفر صادق صلوات الله و سلامه عليه كه فرموده كه: اعراف تلهاست ميانه بهشت و دوزخ، مىايستند بر آنها هر پيغمبرى و هر خليفه پيغمبرى با گنهكاران از اهل زمان خود، چنانكه مىايستد صاحب لشكر با ضعفاء از لشكر خود، و بتحقيق كه پيشى گرفتهاند نيكو كاران بسوى بهشت پس مىگويد آن خليفه بگنهكارانى كه ايستادهاند با او: نگاه كنيد بسوى برادران شما كه نيكو كارند بتحقيق كه ايشان پيشى گرفتهاند بسوى بهشت پس سلام ميكنند بر ايشان آن گنهكاران و اين است كه حق تعالى فرموده: «و نادوا أصحاب الجنة أن سلام عليكم لم يدخلوها»
[١] - كذا صريحا در اصل و در نسخه كتابخانه مسجد سپه سالار:« پلى» و گويا از سهو القلم ناشى شده.
[٢] - شارح( ره) بخط خود در حاشيه گفته:« مولانا صدراى شيرازى، منه».