شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٦١٣ - ٣٦٤٩ ان الله سبحانه امر عباده تخييرا، و نهاهم تحذيرا، و كلف يسيرا، و لم يكلف عسيرا، و اعطى على القليل كثيرا، و لم يعص مغلوبا، و لم يطع مكرها، و لم يرسل الانبياء لعبا، و لم ينزل الكتاب عبثا، و ما خلق السماوات و الارض«و ما بينهما باطلا ذلك ظن الذين ك
آنهاست نه افضل از آنها.
٣٦٤٩ ان الله سبحانه امر عباده تخييرا، و نهاهم تحذيرا، و كلف يسيرا، و لم يكلف عسيرا، و اعطى على القليل كثيرا، و لم يعص مغلوبا، و لم يطع مكرها، و لم يرسل الانبياء لعبا، و لم ينزل الكتاب عبثا، و ما خلق السماوات و الارض «و ما بينهما باطلا ذلك ظن الذين كفروا فويل للذين كفروا من النار».
بدرستى كه خدا- كه پاك است او- امر كرده است بندگان خود را از روى اختيار دادن، و نهى كرده است ايشان را بعنوان ترسانيدن، و تكليف كرده است آسانى را و تكليف نكرده است دشوارى را، و بخشيده بر اندك بسيارى را، و عصيان كرده نشده در حالى كه مغلوب باشد، و اطاعت كرده نشده در حالى كه اكراه كننده باشد، و نفرستاده پيغمبران را از روى بازى، و فرو نفرستاده كتاب را بعبث، و خلق نكرده آسمانها و زمين را و آنچه را ميانه آسمانها و زمين است باطل، اين گمان آنان است كه كفر آوردهاند پس واى مر آنان را كه كفر آوردهاند از آتش. مراد اين است كه حق تعالى كه امر كرده بندگان را به آن چه امر كرده جبر نكرده ايشان را بر كردن آنها بلكه خواسته آنها را از ايشان با وجود قدرت دادن ايشان بر كردن و نكردن آنها، و نهى كه كرده ايشان را از چيزى چند، نهى نكرده مگر بعنوان ترسانيدن از آنها باظهار قبح آنها، و اين كه سبب استحقاق عذاب و عقاب ميشوند نه باين كه مضطر ساخته باشد ايشان را بر نكردن آنها بلكه با وجود نهى حق تعالى، ايشان قدرت بر كردن و نكردن هر دو دارند و وجه اين با وجود قدرت حق تعالى بر جبر فرمودن ايشان بر كردن همه خيرات و باز ايستادن از جميح معاصى بعنوانى كه هيچ واجبى از كسى فوت نشود و هيچ حرامى از ايشان صادر نشود اين است كه