شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٥٩٤ - ٣٦٢١ ان التقوى دار حصن عزيز لمن لجأ اليه، و الفجور دار حصن ذليل لا يحرز اهله و لا يمنع من لجأ اليه
خواسته اوست از خلق خود پس بپرهيزيد از خدائى كه اگر پنهان كنيد امرى را ميداند آن را و اگر آشكار كنيد مىنويسد آن را، يعنى هرگاه نهايت خشنودى خدا از شما پرهيزگارى باشد و منتهاى آنچه خواسته باشد از شما آن باشد پس بايد كه پرهيزگارى نمود از او، زيرا كه او داناست بر نهان و آشكار شما و هيچ چيز از او پنهان نماند پس هر كه اخلال كند بپرهيزگارى از او مطلع باشد بر او و باعث خشم او گردد، و مراد به «پنهان كردن» اين است كه امرى را در خاطر داشته باشند و بعمل نيايد، و به «آشكار كردن» اين كه بعمل آيد هر چند كسى غير حق تعالى بر آن مطلع نشود، و در اين كلام شريف اشاره شده به آن چه در احاديث ديگر نيز وارد شد كه:
حق تعالى از راه تفضل بر نيت بد عقاب نكند ما دام كه بعمل نيايد پس بآن اعتبار نوشته نشود و آنچه بعمل آيد نوشته شود از براى حساب، و در آن احاديث وارد شده كه بر نيت خوب ثواب مىدهد و بنا بر اين ممكن است كه «ان اسررتم» و «ان اعلنتم» تخصيص داده شود به آن چه منافى پرهيزگارى باشد و نهان آنها نوشته نشود باعتبار اين كه ثواب و عقابى بر آنها مترتب نشود، پس غرضى بنوشتن آنها مترتب نگردد، و اما نيتهاى خير نوشته شود از براى دادن ثواب، و ممكن است كه نهانيها مطلقا نوشته نشود هر چند ثواب بر خيرات آنها داده شود زيرا كه علم خدا به آنها كافى است از براى ثواب دادن به آنها بلكه اگر نوشته شود نيز سندى از براى آن نباشد بغير علم حق تعالى، پس همان كافى است از براى ثواب دادن، بخلاف آنچه بعمل آمده باشد، چه مصلحت در نوشتن آنها از براى اتمام حجت بر مردم در ثواب دادن بعضى و عقاب كردن بعضى و اين كه در آن حيف و جورى نشده، ظاهر است و محتاج ببيان نيست.
٣٦٢١ ان التقوى دار حصن عزيز لمن لجأ اليه، و الفجور[١] دار حصن ذليل لا يحرز اهله و لا يمنع من لجأ اليه.
بدرستى كه پرهيزگارى خانه قلعهايست محكم از براى كسى كه پناه برد بسوى
[١] - كذا بالرفع بخطه صريحا، و مكرر ياد شد كه رفع معطوف بر منصوب ان بعد از گذشتن خبر آن جايز است.