شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤٩٤ - ٣٤١١ ان بطن الارض ميت و ظهره سقيم
٣٤٠٩ ان الصادق لمكرم جليل و ان الكاذب لمهان ذليل.
بدرستى كه راستگو هر آينه بزرگ گردانيده شده و جليل است، و بدرستى كه دروغگو هر آينه خوار و ذليل است، «جليل» بمعنى بزرگ است و تأكيد است و همچنين «ذليل» بمعنى خوار است و تأكيد است.
٣٤١٠ ان الله سبحانه يحب العقل القويم و العمل المستقيم.
بدرستى كه خدا- كه پاك است او- دوست مىدارد عقل قويم و عمل مستقيم را «قويم» و «مستقيم» هر دو بمعنى راست است و مراد به «راستى عقل» اينست كه چيزها را بر نحوى كه هست ادراك كند و غلط و خطا نكند و به «راستى عمل» اين كه آنچه كند بر وجه شريعت مقدسه باشد و از آن بيرون نرود.
٣٤١١ ان بطن الارض ميت و ظهره سقيم.
بدرستى كه باطن زمين مرده است و ظاهر آن بيمار است، ظاهر اين است كه مراد اين باشد كه دنيا اهليت آن ندارد كه كسى حريص بر آن باشد و بتعمير آن پردازد، زيرا كه كل زمين باطن آن مرده است، يعنى جاى مردگان است، و ظاهر آن بيمار است يعنى جايگاههاى بيماران است، يعنى جمعى كه مشرف بر مرگاند، پس چنين جاى شايسته دلبستگى بآن نيست پس آدمى بايد كه سعى در تعمير سرائى نمايد كه محل اقامت جاويد او باشد، و ممكن است كه مراد به «ميت بودن باطن زمين» اين باشد كه موات است و آبادى در آن نيست و كسى در آن تعيش نتواند كرد، و به «بيمار بودن ظاهر آن» اين كه ظاهر آن اگر چه فى الجمله آبادى دارد اما در كمال نقصان و ناتمامى است بحسب كميت و كيفيت و آميخته بعيبها و علتهاست، پس گويا بيمار است، پس چنين جائى قابل آن نيست كه كسى بتعمير آن مشغول شود، بايد كه عمده سعى اين كس از براى تحصيل منزلى باشد در بهشت كه ظاهر و باطن آن