شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤٨٢ - ٣٣٦٣ احسن الحسنات حبنا و اسوء السيئات بغضنا
«حسنه» چيزى است كه از جنس حسنات باشد هر چند در حقيقت از او حسنه نباشد، يا مراد اين است كه هيچ حسنه باو نفع ندهد باعتبار اين كه حسنه از او صادر نتواند شد، اما جزء اول آن خالى از اشكالى نيست زيرا كه معروف ميانه علماء اماميه رضوان الله تعالى عليهم اينست كه گناهان كبيره و همچنين اصرار بر صغيره كه: آن هم كبيره است هر چند از دوستداران ائمه اطهار عليهم صلوات الله الملك الجبار باشد ضرر مىرساند و سبب استحقاق دخول جهنم مىشود مگر اين كه توبه شود از آن، و ممكن است تأويل آن باين كه مراد به «ضرر» ضررى باشد كه باعث خلود در جهنم باشد و بنا بر اين اشكالى در آن نيست زيرا كه دوست آن حضرت و ساير ائمه كرام از اولاد عظام او هر چند گنهكار باشد مخلد در جهنم نگردد و عذاب او آخر منقطع گردد، يا اين كه گوئيم كه: دوست حقيقى كسى است كه رعايت دوست خود كند و كارى را كه باعث خشم و غضب دوست خود باشد نكند و ظاهر است كه آن حضرت از كردن گناهان خشمگين و غضبناك مىگردد پس كسى كه در حقيقت با او دوست باشد و دوستى او محض محبت ظاهرى نباشد مرتكب آنها نخواهد شد پس با وجود دوستى او هيچ گناهى ضرر نرساند باعتبار اين كه از دوست حقيقى او صادر نشود نه اين كه بر تقدير صدور ضرر نرساند، و ممكن است نيز كسى كه دوستى حقيقى با آن حضرت صلوات الله عليه داشته باشد آخر البته توفيق توبه بيابد و از آن راه گناهان او محو شود يا بشفاعت آن حضرت عفو شود يا بجزاى دوستى او عفو شود هر چند استحقاق دخول جهنم باشد نهايت مؤمن بايد كه باين احتمالات تكيه نكند و بهيچ وجه دست از تقوى و پرهيزگارى بر ندارد و در جمله سؤالها كه بعضى از فضلا از بعضى از محققين علماى ما[١] كردهاند سؤالى از اين حديث شريف و اشكال آن شده و او در جواب نوشته كه: «اولا بايد ملاحظه صحت خبر كرد و با وجود اين قرآن مجيد ناطق
[١] - در حاشيه نسخه كتابخانه مسجد سپهسالار چنين ضبط شده است:« شيخ محقق زين الدين طاب ثراه، منه سلمه الله تعالى».