شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٣٦٠ - ٢٨١٠ اين بنوا الاصفر و الفراعنة
أموال، و عاقبت انديشى كرد بگمان خود از براى فرزند.
٢٨٠٧ اين من كان منكم اطول اعمارا او اعظم آثارا.
كجايند آنانكه بودند از شما درازتر بحسب عمرها و بزرگتر بحسب اثرها.
٢٨٠٨ اين من كان اعد عديدا و اكنف جنودا و اعظم آثارا.
كجاست كسى كه آماده كرد عددى را، و يارى كرد لشكرها را، و بزرگ گردانيد اثرها را، «آماده كرد عددى را» يعنى عددى از معاونان و سپاهيان را، و ممكن است كه معنى عبارت اين باشد كه: كجايند آنانكه بودند شمرده شوندهتر بحسب عدد، و يارى كنندهتر بحسب لشكرها، و بزرگتر بحسب أثرها يعنى عدد ايشان زيادتر بود چه هر چه عدد آن زيادتر باشد شمار آن بيشتر باشد، و يارى كنندهتر بودند بحسب لشكرها يعنى لشكرهاى ايشان يارى ايشان زياده ميكرد از لشكرهاى ديگر[١]، و در بعضى نسخهها «أكثف» بثاى سه نقطه است و بنا بر اين عبارت بر معنى دوم محمول شود و معنى «أكثف جنودا» اين است كه: و بسيار تريا گرانتر و سنگينتر بحسب لشكر.
٢٨٠٩ اين الملوك و الاكاسرة.
كجايند پادشاهان و خسروان.
٢٨١٠ اين بنوا الاصفر و الفراعنة.
كجايند اولاد اصفر كه پادشاهان روم بودند و جد ايشان اصفر بن روم بود، و بعضى گفتهاند كه لشكرى از حبشه غلبه كرد بر روميان و زنان ايشان آبستن شدند از ايشان و اولادى از ايشان بهم رسيد زرد رنگ و چون آن پادشاهان از آنها بودند باعتبار اين كه عامه اهل آن ديار چنين بودند ايشان را بنو أصفر مىگفتند، و فرعونان كه پادشاهان مصر بودند.
[١] - از اينجا تا آخر عبارت فقط در نسخه كتابخانه مدرسه سپهسالار است.