شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ١٩١ - ٢٣٤٤ اصلح اذا انت افسدت و اتمم اذا انت احسنت
و خشم صرف بر كسى مكن كه اذيت زياد رسانى باو و راه آشتى و خشنودى نگذارى».
٢٣٤١ اكرم ضيفك و ان كان حقيرا و قم عن مجلسك لا بيك و معلمك و ان كنت اميرا.
گرامى دار مهمان خود را و اگر چه او بوده باشد حقير و كوچك، و برخيز از جاى خود از براى پدر خود و استاد خود و اگر چه باشى امير و فرمان فرما.
٢٣٤٢ اقلل المقال و قصر الامال و لا تقل ما يكسبك[١] وزرا أو ينفر عنك حرا.
كم كن گفتار را، و كوتاه كن اميدها را، و مگو آنچه را كسب كند از براى تو گناهى را يا بر ماند از تو آزاده را، يعنى شخصى را كه بىگناه باشد نسبت بتو يا مرد خوبى را كه بىعلاقه باشد بدنيا، و تخصيص باين جهت زيادتى اهتمام بآن است و اگر نه رماندن هر كس بى اين كه كارى كرده باشد كه مستحق آن شده باشد بد است و در بعضى نسخهها[٢] «و ينفر» بدل «او ينفر» است و بنا بر اين ترجمه اين است كه:
«و برماند».
٢٣٤٣ اندم على ما أسات و لا تندم على معروف صنعت.
پشيمان شو بر آنچه بد كرده باشى و پشيمان مشو بر احسانى كه كرده باشى.
٢٣٤٤ اصلح اذا انت افسدت و اتمم اذا انت احسنت.
اصلاح كن هر گاه تو فاسد كرده باشى، و تمام كن هرگاه تو احسان كرده باشى،
[١] - در كتب لغت تصريح شده باين كه« كسب و اكسب فلانا مالا و علما أنا له اياه» ليكن زمخشرى در اساس البلاغه گفته:« و كسبته مالا فكسبه و لا يقال: أكسبته» طالب تفصيل خود بكتب لغت مبسوطه رجوع كند.
[٢] - از عبارت« و در بعضى نسخهها» تا آخر فقط در نسخه كتابخانه مسجد سپه سالار است.