شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٧٧ - ى م م
از اينجا روشن مىشود كه آنچه از بعضى از صوفيه نقل شده كه آيۀ فوق را دستاويزى براى ترك عبادت قرار دادهاند و گفتهاند «آيه مىگويد: عبادت كن تا زمانى كه يقين فرا رسد، بنابراين بعد از حصول يقين نيازى به عبادت نيست» گفتار بىاساس و بىپايهاى است، چرا كه اوّلا: به شهادت بعضى از آيات قرآن، كلمۀ «يقين» به معنى مرگ است كه هم براى مؤمنان و هم براى دوزخيان و نيز براى همه خواهد بود؛ ثانيا: مخاطب اين سخن، پيامبر (ص) است و مقام يقين پيامبر بر همه محرز است و كسى نمىتواند ادعا كند كه پيامبر (ص) از نظر ايمان داراى مقام يقين نبوده است و ثالثا: تواريخ متواتر نشان مىدهد كه پيامبر (ص) تا آخرين ساعات عمرش، عبادت را ترك نگفت و على (ع) در محراب عبادت كشته شد و نيز ساير امامان. (ج ١٤٢/١١-١٤٣، ج ٢٥٥/٢٥، ج ٢٨٣/٢٧ تا ٢٨٥.)
ى م م
تَيَمَّمُوا : (نساء/ ٤٣.) *
واژۀ «تيمّم» در اصل «تأمّم» بوده كه همزه به ياء تبديل شده و گويا مادۀ اصلى اين كلمه «امّ» (بر وزن ذمّ) به معنى «قصد كردن» و در اصطلاح شرع «قصد خاك كردن» و «دست به خاك ساييدن» است و آن عملى است عبادى كه به قصد قربت و بدل از وضو يا غسل انجام مىشود و آن زدن دست بر خاك يا سنگ و كشيدن بر پيشانى و پشت دستان است، به ترتيبى كه از شرع رسيده و در كتب فقهيّه بيان شده است.
فلسفۀ تيمّم از اين قرار است كه بسيارى مىپرسند، دست زدن به روى خاك و پيشانى و پشت دستها كشيدن چه فايدهاى مىتواند داشته باشد؟ بويژه آنكه مىدانيم بسيارى از خاكها آلوده و ناقل ميكربها هستند.
(*) ... فَلَمْ تَجِدُوا مٰاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً... «پس چون آبى (براى وضو و غسل) نيابيد با خاك پاكى تيمّم كنيد» (يعنى به زمين پاكى قصد كنيد و روى آوريد). نساء/ ٤٣ و مائده/ ٦.