شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٥٤ - آيا توريه دروغ بهشمار مىرود؟
١
يا كسى از ديگرى سؤال مىكند غذا خوردهاى؟ مىگويد آرى، شنونده از اين سخن چنين مىفهمد كه امروز غذا خورده در صورتى كه منظورش اين است ديروز غذا خورده.
آيا توريه دروغ بهشمار مىرود؟
جمعى از فقهاى بزرگ از جمله مرحوم شيخ انصارى معتقد است كه توريه جزء دروغ نيست، بلكه در پارهاى از روايات، عنوان كذب رسما از آن نفى شده است.
در حديثى از امام صادق (ع) مىخوانيم: «كسى دم درمىآيد و اجازه ورود به خانه مىطلبد، صاحبخانه (كه مانعى از پذيرش او دارد) به كنيز مىگويد: بگو، او اينجا نيست (و منظور از آن مثلا همان پشت در خانه است) امام (ع) فرمود اين دروغ نيست٢
در حالات سعيد بن جبير آمده است كه حجاج از او پرسيد: نظر تو دربارۀ من چگونه است؟ گفت به عقيدۀ من تو «عادل» هستى، اطرافيان شاد شدند. حجاج گفت او با اين سخن حكم كفر مرا صادر كرد، زيرا يك معناى عادل، عدولكننده از حق به باطل است.
ولى بايد توجه داشت حتى در مواردى كه توريه مصداق كذب و دروغ نيست، گاهى ممكن است مفاسدى را دربر گيرد و سبب اغراء به جهل و افكندن مردم در خطا شود و از اين نظر، گاه ممكن است به مرحلۀ حرام برسد، امّا هرگاه نه چنين مفسدهاى دارد و نه مصداق كذب و دروغ است، دليلى بر حرمت آن نداريم.
(١) اين سخن موافق مضمون حديثى است كه از «امام على بن موسى الرضا (ع)» در كتاب عيون اخبار الرضا (به نقل از نور الثقلين، ج ٤٨/٤) آمده است.
(٢) وسائل الشيعه، ج ٥٨٠/٨ (باب ١٤١ از ابواب العشره، حديث ٨).