شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٧٤ - تَمْرَحُونَ (مؤمن/ ٧٥ )
١
م ر ح
تَمْرَحُونَ : (مؤمن/ ٧٥.) ○
از مادّۀ «مرح» (بر وزن فرح) به گفتۀ جمعى از ارباب لغت و مفسران به معنى «شدّت فرح» و گستردگى آن است، و بعضى آن را به معنى شادى به خاطر مطالب بىاساس دانستهاند، در حالى كه بعضى ديگر آن را به معنى شادى توأم با يك نوع طرب و به كار گرفتن نعمتهاى الهى در مسير باطل شمردهاند.
ظاهر اين است كه همۀ اين معانى به يك مطلب بازمىگردد، زيرا شدّت شادى و افراط در آن، سر از همۀ اين مسائل درمىآورد و با انواع گناهان و آلودگيها و عياشى و هوسرانى توأم مىشود.
آرى اينگونه شاديهاى توأم با غرور و غفلت و بيخبرى و همراه با هوسرانى و شهوت، انسان را بسرعت از خدا دور مىكند و از درك حقايق بازمىدارد، واقعيتها را شوخى، و حقايق را مجاز جلوه مىدهد و چنين كسانى سرنوشتى جز آتش دوزخ ندارند. (ج ١٧٦/٢٠.)
مرح: (لقمان/ ١٨.) *
بر وزن فرح، به معنى «شدت خوشحالى در برابر يك موضوع باطل و بىاساس» و نيز به معنى «غرور و مستى ناشى از نعمت» است. در اين آيه، «لقمان» - همان بردۀ سياهپوست كه يك سوره در قرآن به نام اوست - به پسرش سفارش مىكند كه هرگز با تكبر و غرور و
(١) دائرة المعارف فريد وجدى و كتب ديگر.
(○) ذٰلِكُمْ بِمٰا كُنْتُمْ تَفْرَحُونَ فِي اَلْأَرْضِ بِغَيْرِ اَلْحَقِّ وَ بِمٰا كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ. «اين به خاطر آن است كه به ناحق در زمين شادى مىكرديد و از روى غرور و مستى به خوشحالى مىپرداختيد» مؤمن/ ٧٥.
(*) ... وَ لاٰ تَمْشِ فِي اَلْأَرْضِ مَرَحاً... «روى زمين با تكبر و غرور راه مرو» لقمان/ ١٨. (نظير اين آيه عينا در سورۀ اسراء، آيۀ ٣٧ آمده است).