شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٤٥ - نهى (طه/ ٥٤ )
نهى : (طه/ ٥٤.) ●
جمع «نهية»، در اصل از مادّۀ «نهى» (نقطه مقابل امر) گرفته شده و به معنى «عقل و دانش» است، زيرا انسان را از زشتيها نهى مىكند و بازمىدارد، آيه مىخواهد بگويد:
هرگونه فكر و انديشه براى پىبردن به اهميّت اين آيات كافى نيست، بلكه عقل و انديشههاى مسؤول مىتواند به اين واقعيت پى ببرد١
منتهى : (نجم/ ٤٢.) *
مصدر ميمى به معنى «انتها» (بازايستادن و به پايان رسيدن چيزى) است كه البته آنچه موجود در عالم هستى است به خداى سبحان منتهى مىشود به اين ترتيب تنها كسى كه بهطور اطلاق، منتهاى تمامى موجودات عالم است ذات اقدس اوست
نه تنها حساب و ثواب و جزا و كيفر در آخرت به دست قدرت اوست كه در اين جهان نيز سلسلۀ اسباب و علل به ذات پاك او منتهى مىشود و بههرحال تكيهگاه عالم هستى و ابتدا و انتهاى آن، ذات پاك خداست.
در بعضى از روايات در تفسير آيۀ مذكور از امام صادق (ع) چنين مىخوانيم: «هنگامى كه سخن به ذات خدا مىرسد سكوت كنيد» يعنى دربارۀ ذات او سخن نگوييد كه عقلها در آنجا حيران است و به جايى نمىرسد و انديشه در ذات نامحدود براى عقول محدود غيرممكن است، چرا كه هرچه در انديشه گنجد محدود است و خداوند محال است محدود شود.
بنابراين لاجرم بايد گفت، آنچه در عالم وجود، موجود است همه به خداى سبحان منتهى مىشود، از جمله تاريخ وقوع و منتهاى قيامت به خداى متعال بازمىگردد، چنانكه در
(●) ... إِنَّ فِي ذٰلِكَ لَآيٰاتٍ لِأُولِي اَلنُّهىٰ. «در اين امور، نشانههاى روشنى است براى صاحبان عقل و انديشه» طه/ ٥٤.
(١) دربارۀ «أولى النّهى» نگاه كنيد به جلد اول، ص ١٣٧.
(*) وَ أَنَّ إِلىٰ رَبِّكَ اَلْمُنْتَهىٰ. «و اينكه همۀ امور به پروردگارت منتهى مىشود» نجم/ ٤٢.