شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١١٦ - كَلِم١٦٤٨ اتُ (كهف/ ١٠٩ )
وَ لَوْ أَنَّ مٰا فِي اَلْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلاٰمٌ وَ اَلْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ مٰا نَفِدَتْ كَلِمٰاتُ اَللّٰهِ...
يعنى اين قلمها مىشكند و آن مركبها تا آخرين قطره تمام مىشود و هنوز شرح مخلوقات و اسرار و حقايق جهان هستى باقى مانده است.
اين آيه ترسيمى است از علم نامحدود خداوند، زيرا مىدانيم كه خدا به همۀ آنچه در پهنۀ هستى بوده است و خواهد بود احاطۀ علمى دارد، بلكه علم او به حكم اينكه «علم حضورى» است از وجود اين موجودات جدا نخواهد بود.
پس به تعبير ديگر مىتوان گفت: اگر تمام اقيانوسهاى روى زمين مركب و جوهر شوند و همۀ درختان قلم گردند هرگز قادر نيستند آنچه در علم خداوند است رقم بزنند. (ج ٥٧٢/١٢ تا ٥٧٤، ج ٧٥/١٧-٧٦.)
كَلِمٰاتِ اَللّٰهِ : (انعام/ ٣٤.) *
دربارۀ «كلمة» و «كلمة اللّه» پيش از اين سخن گفتيم و اشاره كرديم كه «كلمة» به معنى وسيع در قرآن مجيد، همۀ موجودات را دربر مىگيرد و به همين دليل بر مخلوقات «كلمة اللّه» گفته شده است.
قابل توجه اينكه در آيۀ مورد بحث، از سنن الهى تعبير به «كلمات اللّه» شده، زيرا «كلم و كلام» در اصل به معنى تأثيرى است كه با چشم يا گوش درك مىشود («كلم» به معنى تأثيرات عينى و «كلام» به معنى تأثيراتى است كه با گوش درك مىشود) سپس توسعه پيدا كرده است و علاوه بر الفاظ، به معانى نيز «كلمة» گفته مىشود و حتى به «عقيده» و «مكتب»
(*) ... وَ لاٰ مُبَدِّلَ لِكَلِمٰاتِ اَللّٰهِ... «و هيچچيز نمىتواند سنن خدا را تغيير دهد» انعام/ ٣٤.