شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٧٢ - مَنْطِقَ (نمل/ ١٦ )
«ينطقون» (در اين آيه) از مادّۀ «نطق» به معنى «سخن گفتن» است كه شرح لازم در اين باره گفته آمد. (ج ٤٣٨/١٣، ج ٢٨٠/٢١، ج ٤٨٠/٢٢.)
مَنْطِقَ : (نمل/ ١٦.) ●
از مادّۀ «نطق» به معنى «سخن گفتن» است و «منطق الطّير» در آيۀ مورد بحث، به معنى «سخن يا زبان پرندگان» است، چنانكه سليمان (ع) به مردم گفت: اى مردم به ما سخن گفتن پرندگان آموخته شده است، گرچه بعضى مدعى هستند كه تعبير نطق و سخن گفتن در مورد غيرانسانها جز به عنوان مجاز ممكن نيست، ولى اگر غيرانسان نيز اصوات و الفاظى از دهان بيرون بفرستد كه بيانگر مطلبى باشد دليل ندارد كه آن را نطق نگوييم، چرا كه «نطق» هر لفظى است كه بيانگر حقيقتى و مفهومى باشد.
«ابن منظور» در لسان العرب مىگويد: «نطق همان تكلم است» سپس مىافزايد: «تكلم هرچيزى نطق اوست، و آيۀ:
البته نمىخواهيم بگوييم كه آن صداهاى مخصوصى كه گاه بعضى از حيوانات به هنگام خشم و غضب يا رضايت و خشنودى، يا از درد و رنج و يا اظهار و اشتياق نسبت به بچههاى
(●) ... وَ قٰالَ يٰا أَيُّهَا اَلنّٰاسُ عُلِّمْنٰا مَنْطِقَ اَلطَّيْرِ... «و (سليمان) گفت: اى مردم، به ما سخن گفتن پرندگان تعليم داده شده است» نمل/ ١٦.