شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٧٣ - هجر جميل (مزمّل/ ١٠ )
امير مؤمنان على (ع) در اين مورد مىفرمايد: «بعضى مىگويند مهاجرت كردهايم در حالى كه مهاجرت واقعى نكردهاند، مهاجران واقعى آنها هستند كه از گناهان هجرت مىكنند و مرتكب آن نمىشوند١
پيامبر (ص) فرمود: «كسى كه براى حفظ آيين خود از سرزمينى به سرزمين ديگر، حتى به اندازۀ يك وجب مهاجرت كند استحقاق بهشت مىيابد و يار و همنشين محمد (ص) و ابراهيم (ع) خواهد بود٢
هجر جميل: (مزمّل/ ١٠.) ●
به معنى دورى و جدايى شايسته (هجران توأم با دلسوزى و دعوت و تبليغ به سوى حق) است كه يكى از روشهاى تربيتى در مقطعهاى خاصى محسوب مىشود و هرگز منافات با مسألۀ جهاد در مقطعهاى ديگر ندارد كه هركدام جايى و هر نكته مقامى دارد و به تعبير ديگر اين دورى، بىاعتنايى نيست، بلكه خود نوعى اعتنا است و بههرحال اينكه بعضى حكم آيۀ مورد بحث را منسوخ با آيات جهاد دانستهاند صحيح نيست.
مرحوم طبرسى در مجمع البيان در ذيل آيۀ مورد بحث مىگويد: «اين آيه دلالت مىكند كه مبلّغان اسلام و دعوتكنندگان به سوى قرآن، بايد در مقابل ناملايمات، شكيبايى پيشه كنند و با حسن خلق و مدارا، با مردم معاشرت كنند تا سخنان آنها زودتر پذيرفته شود٣
(١) سفينة البحار (هجر).
(٢) نور الثقلين، ج ٥٤١/١.
(●) وَ اِصْبِرْ عَلىٰ مٰا يَقُولُونَ وَ اُهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِيلاً. «و در برابر آنچه آنها (دشمنان) مىگويند شكيبا باش و به طرزى شايسته و جميل از آنها دورى نما» مزمّل/ ١٠.
(٣) مجمع البيان، ج ٣٧٩/١٠.