شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٠٤ - مَو١٦٤٨ اقِيتُ (بقره/ ١٨٩ )
جملۀ:
«زند» (بر وزن بند) در اصل به معنى چوب بالايى است كه با آن آتش مىافروزند و چوب زيرين را «زنده» و هردو را «زندان» مىگويند و جمع «زند» زناد است.
در آيۀ ٦ سورۀ تحريم مىخوانيم:
در اين آيه «وقود» (بر وزن كبود) چنانكه قبلا نيز اشاره كرديم به معنى «آتشگيره»، يعنى مادۀ قابل اشتعال مانند «هيزم» است، نه به معنى «آتشزنه».
به اين ترتيب، آتش دوزخ مانند آتشهاى اين جهان نيست، شعلههاى آن از درون وجود خود انسانها زبانه مىكشد و از درون سنگها (و الحجارة)، نه فقط سنگهاى گوگردى كه بعضى از مفسران به آن اشاره كردهاند، بلكه همۀ انواع سنگها (چون لفظ آيه مطلق است) و امروز مىدانيم كه هر قطعه از سنگها، مركب از ميلياردها ميليارد دانۀ اتم است كه اگر نيروى ذخيرۀ درون آنها آزاد شود، آتشى جهانسوز برپا مىكند.
در سورۀ بروج مىخوانيم:
در اين آيه، تعبير به «ذات الوقود» با اينكه همه آتشها احتياج به هيزم و مانند آن دارد، اشاره به كثرت مواد آتشزايى است كه آنها به كار مىگرفتند و طبعا آتش آن بسيار دامنهدار و پرشعلهاى بوده است و اگر بعضى «ذات الوقود» را در اينجا به معنى آتش شعلهور تفسير كردهاند، ظاهرا به همين دليل است، نه آنچه بعضى پنداشتهاند كه «وقود» داراى دو معنى است يكى هيزم و ديگرى شعله و تأسف خوردهاند كه چرا مفسران و مترجمان به اين نكته توجه نكردهاند!