شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٣٥ - ن ك ص
ن ك ص
تَنْكِصُونَ : (مؤمنون/ ٦٦.) *
از مادّۀ «نكص و نكوص» به معنى «به عقب بازگشتن» است و «اعقاب» جمع «عقب» (بر وزن جهش) به معنى «پاشنۀ پا» است و مجموع اين جمله كنايه از كسى است كه سخن نامطلوبى را مىشنود و به قدرى نگران و وحشتزده مىشود كه بر پاشنۀ پايش به عقب بازمىگردد.
ابن دريد گفته: به كار رفتن اين كلمه در موردى است كه خير و سعادت به كسى رو آورد، ولى از آن روبرگرداند و به پشتسر برگردد**
ن ك ف
اِسْتَنْكَفُوا : (نساء/ ١٧٣.) ●
از باب استفعال و در اصل از مادّۀ «نكف» (بر وزن كهف) به معنى «امتناع و انزجار از چيزى» است (سر باز زدن و سرپيچى كردن) و به اين ترتيب مفهوم وسيعى دارد و در آيۀ مورد بحث با ذكر جملۀ «استكبروا» كه به دنبال آن آمده محدود مىشود، زيرا امتناع از بندگى خدا گاهى از جهل و نادانى سرچشمه مىگيرد و گاهى به علت تكبر و خودبينى و سركشى،
(*) ... فَكُنْتُمْ عَلىٰ أَعْقٰابِكُمْ تَنْكِصُونَ. «و شما (از آيات من در گذشته) اعراض مىكرديد و به عقب بازمىگشتيد» مؤمنون/ ٦٦.
(**) تبيين اللّغات، ج ٦٢٢/٢.
(●) ... وَ أَمَّا اَلَّذِينَ اِسْتَنْكَفُوا وَ اِسْتَكْبَرُوا فَيُعَذِّبُهُمْ عَذٰاباً أَلِيماً... «و امّا (خداوند) آنها را كه (از ايمان آوردن و عمل صالح) استنكاف كردند و تكبّر ورزيدند مجازات دردناكى خواهد كرد» نساء/ ١٧٣.