شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٦٨ - يَلْحَقُوا (جمعه/ ٣ )
اقوام ديگرى كه بعد از ياران پيامبر اسلام (ص) پا به عرصۀ وجود گذاردند، در مكتب تعليم و تربيت پيامبر (ص) پرورش يافتند و از سرچشمۀ زلال قرآن و سنت محمّدى (ص) سيراب گشتند، آرى آنها نيز مشمول اين دعوت بزرگ بودند.
به اين ترتيب آيۀ فوق تمام اقوامى را كه بعد از صحابۀ پيامبر (ص) به وجود آمدند از عرب و عجم شامل مىشود.
در حديثى مىخوانيم هنگامى كه پيغمبر اكرم (ص) اين آيه را تلاوت فرمود سؤال كردند: اينها كيانند؟ پيامبر (ص) دست خود را بر شانۀ سلمان گذارد و فرمود: لو كان الايمان فى الثّريا لنالته رجال من هؤلاء. «اگر ايمان در ثريا (ستارۀ دوردستى كه در اين زمينه ضرب المثل است) باشد، مردانى از اين گروه (ايرانيان) به آن دست مىيابند١
در آيۀ ٨٣ سورۀ شعرا به كلمۀ
واژۀ «الحقنى» از مادّۀ «لحق» (بر وزن شرق) به معنى «پيوستن به كسى» است. در اين آيه ابراهيم (ع) ملحق شدن و پيوستن به صالحان را از خدا تقاضا مىكند كه اشاره به جنبههاى عملى و به اصطلاح «حكمت عملى» دارد. بدون شك ابراهيم (ع) هم داراى مقام «حكم» بود و هم در زمرۀ «صالحان»، پس چرا چنين تقاضايى از خدا مىكند؟
پاسخ اين است كه نه حكمت داراى حد معينى است و نه صالح بودن، او تقاضا مىكند كه روزبروز به مراتب بالاتر و والاتر از علم و عمل برسد، حتى به موقعيت يك پيامبر اولو العزم در اين جنبهها قانع نيست، بعلاوه او مىداند هر لحظه امكان لغزش و سلب اين
(١) اين حديث را طبرسى در مجمع البيان، علامۀ طباطبايى در الميزان و سيوطى در در المنثور، زمخشرى در كشاف، قرطبى در تفسيرش، مراغى در تفسير خود و سيد قطب در فى ظلال ذيل آيۀ مورد بحث نقل كردهاند و در اصل از صحيح بخارى گرفته شده.