شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٠٦ - تناد (مؤمن/ ٣٢ )
تناد : (مؤمن/ ٣٢.) ○
در اصل «تنادى» همان مصدر باب تفاعل است كه ياء آن حذف شده و كسرۀ دال كه دليل بر آن است برجاى مانده، از مادّۀ «ندا» به معنى «صدا زدن» است.
مشهور در ميان مفسران اين است كه «يوم التناد» از اسامى قيامت است و هريك براى نامگذارى قيامت به اين نام توجيهى ذكر كرده، كه باهم شباهت زيادى دارند، يكى مىگويد:
به خاطر صدا زدن دوزخيان نسبت به بهشتيان است، چنانكه در آيۀ ٥٠ سورۀ اعراف مىخوانيم «دوزخيان، بهشتيان را صدا مىزنند كه مقدارى از آب و روزيهايى كه خدا به شما داده است به ما ببخشيد»، و يا به خاطر اينكه مردم يكديگر را صدا مىزنند و به هم پناه مىبرند و از هم كمك مىخواهند.
و يا اينكه فرشتگان آنها را براى حساب صدا مىزنند و آنها نيز از فرشتگان استمداد مىكنند و يا اينكه مناديان محشر ندا مىدهند:
يا اينكه مؤمن هنگامى كه نامۀ اعمال خود را مىبيند از روى شوق فرياد مىزند:
... هٰاؤُمُ اِقْرَؤُا كِتٰابِيَهْ
و كافر در همين هنگام از وحشت فرياد مىكشد:
ولى مىتوان براى اين آيه معنى وسيعترى را در نظر گرفت كه «يوم التناد» اين دنيا را نيز شامل مىشود، چرا كه «يوم التناد» مفهومش تنها، روز ندا دادن يكديگر است و اين تعبير نشانۀ نهايت عجز و بيچارگى است در زمانى كه كارد به استخوان مىرسد و افرادى كه دستشان از همهجا بريده يكديگر را صدا مىكنند و فريادشان به جايى نمىرسد.
(○) وَ يٰا قَوْمِ إِنِّي أَخٰافُ عَلَيْكُمْ يَوْمَ اَلتَّنٰادِ. «اى قوم، من بر شما از روزى كه مردم يكديگر را صدا مىزنند (و از هم يارى مىطلبند و صدايشان به جايى نمىرسد) بيمناكم» مؤمن/ ٣٢.