شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٨ - مكبّ (ملك/ ٢٢ )
مكبّ: (ملك/ ٢٢.) ●
به معنى «بر روى درافتاده و نگونسار» است و در اصل از مادّۀ «كبّ» (بر وزن جدّ) گرفته شده و به چيزى كه به صورت بر زمين افكنده مىشود گفته شده است.
آيۀ مورد بحث، وضع حال دو گروه «مؤمن و كافر» را در ضمن مثال جالبى منعكس ساخته، مىفرمايد: «آيا كسى كه به رو افتاده حركت مىكند، به هدايت نزديكتر است، يا كسى كه راست قامت در صراط مستقيم گام برمىدارد و پيش مىرود؟» ملك/ ٢٢.
در اينجا افراد بىايمان و ظالمان لجوج مغرور، به كسى تشبيه شدهاند كه از جادهاى ناهموار و پرپيچوخم مىگذرد، در حالى كه به رو افتاده، و با دست و پا، يا به سينه حركت مىكند، نه راه را بدرستى مىبيند و نه قادر بر كنترل خويشتن است، نه از موانع باخبر است و نه سرعتى دارد، كمى راه مىرود و درمانده مىشود.
ولى مؤمنان را به افراد راستقامتى تشبيه مىكند كه از جادهاى هموار و صاف و مستقيم با سرعت و قدرت و آگاهى تمام، براحتى پيش مىروند.
چه تشبيه جالب و دقيقى كه آثار آن در زندگى اين دو گروه كاملا نمايان است و با چشم خود مىبينيم.
بعضى مظهر اين دو گروه را پيامبر (ص) و ابو جهل شمردهاند، البته اينها مصداقهاى روشنى براى آيۀ فوق است.
در تفسير
آنچه با مفهوم لغوى آن سازگارتر است همان است كه در بالا گفتيم، و آن كسى است كه به رو افتاده و با دست و پا و سينه به پيش مىرود؛ ولى بعضى ديگر گفتهاند: منظور اين است كه ايستاده راه مىرود، امّا سر به زير افكنده و مسير خود را به هيچوجه مشاهده نمىكند.
در حالى كه بعضى ديگر معتقدند: منظور كسى است كه تعادل خود را حفظ نمىكند،
(●) أَ فَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلىٰ وَجْهِهِ أَهْدىٰ أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا عَلىٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِيمٍ. ملك/ ٢٢.