شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٨ - كِبْرٌ (مؤمن/ ٥٦ )
به خاطر پاداش فرعون و تقرب به دربار او حاضر شدند در برابر پيامبر اولوا العزم پروردگار قيام كنند، ولى با ديدن چهرۀ حق ناگهان تغيير مسير دادند تا آنجا كه در برابر تهديد فرعون به كشتن، مقاومت كردند و خدا آنها را مشمول عفو و رحمت خود قرار داد؟). (ج ١٩٤/١١-١٩٥).
كِبْرٌ : (مؤمن/ ٥٦.) ●
به كسر كاف و سكون با، به معنى «نخوت و خودخواهى» است. آيۀ مورد بحث، ستيزهجويى و كبر و غرور مخالفان را دربارۀ آيات الهى بيان مىدارد و منظور از «آيات اللّه» كه مخالفان در مورد آن مجادله مىكردند، معجزات و آيات قرآن و بحثهاى مربوط به مبدأ و معاد است كه گاه آن را سحر مىخواندند، گاه نشانۀ جنون و گاه اساطير الاوّلين و افسانههاى پيشينيان.
و به اين ترتيب، آيه گواه زندهاى بر اين حقيقت است كه سرچشمۀ اصلى مجادله، كبر و غرور و خودمحورى است، چرا كه افراد متكبر و خودمحور به خاطر علاقۀ شديد به خويشتن، به ديگران اعتنا ندارند، افكار خود را حق مىدانند و افكار ديگران را هرچه باشد باطل مىپندارند، لذا روى سخنان باطل خود ايستادگى به خرج مىدهند. آيه مىگويد:
«كسانى كه در آيات خداوند بدون دليلى كه از سوى خدا براى آنها آمده باشد مجادله مىكنند در سينههايشان جز تكبر نيست...»
تعبير به «ان» اشاره به اين است كه عامل منحصر در اينگونه موارد همان كبر و خودبرتربينى است.
بعضى از مفسران «كبر» را در آيۀ فوق به معنى «حسد» تفسير كردهاند و عامل مجادلۀ آنها را حسادتشان نسبت به پيامبر (ص) و مقام معنوى و ظاهرى او مىدانند، در حالى كه كبر در لغت به اين معنى نيست، ولى ممكن است ملازم آن باشد، چرا كه افراد متكبر و خودمحور معمولا حسود نيز هستند، همۀ مواهب را براى خود مىخواهند و از اينكه
(●) إِنَّ اَلَّذِينَ يُجٰادِلُونَ فِي آيٰاتِ اَللّٰهِ بِغَيْرِ سُلْطٰانٍ أَتٰاهُمْ إِنْ فِي صُدُورِهِمْ إِلاّٰ كِبْرٌ... مؤمن/ ٥٦.