شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٥٨ - يَثْرِبَ (احزاب/ ١٣ )
١
تثنيۀ يتيم «يتيمين» است، چنانكه در آيۀ ٨٢ سورۀ كهف در ماجراى مرد عالم و موسى مىخوانيم:
وَ أَمَّا اَلْجِدٰارُ فَكٰانَ لِغُلاٰمَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي اَلْمَدِينَةِ...
كلمۀ «يتامى» نيز جمع «يتيم» به معنى «كودكان بىپدر» (پدرمردگان) است، چنانكه در آيۀ ٢ سورۀ نساء آمده است:
ى ث ر ب
يَثْرِبَ : (احزاب/ ١٣.) ○
نام قديمى مدينه است كه به قول بعضى نام مردى از عمالقه بوده كه آنجا را بنا نهاده و تا قبل از هجرت پيامبر (ص) به همان نام شهرت داشته است. بعد از آن كمكم نام «مدينة الرّسول» (شهر پيغمبر) بر آن گذارده شد كه مخفف آن «مدينه» بود.
اين شهر نامهاى متعددى دارد، سيّد مرتضى (رحمة اللّه عليه) علاوه بر اين دو نام (يثرب و مدينه) يازده نام ديگر براى اين شهر ذكر كرده كه تعدادى از آنها از اين قرار است:
(١) بحار الانوار، ج ١٢٠/١٥ (چاپ قديم).
(○) وَ إِذْ قٰالَتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ يٰا أَهْلَ يَثْرِبَ لاٰ مُقٰامَ لَكُمْ فَارْجِعُوا... «و نيز به خاطر بياوريد هنگامى را كه گروهى از آنها (منافقان) گفتند: اى اهل «يثرب» (مردم مدينه) اينجا جاى توقف شما نيست به خانههاى خود بازگرديد» احزاب/ ١٣.