شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٢١ - أَنْزَلْن١٦٤٨ اهُ (قدر/ ١ )
در آيۀ ٩٩ سورۀ بقره در مورد نزول آيات قرآن مىخوانيم:
روشن است تعبير به «نزول» (فرود آمدن) يا «انزال» (فروفرستادن) در مورد قرآن مجيد به اين معنى نيست كه مثلا خداوند مكانى در آسمانها دارد و قرآن را از آن محل بالا فرو فرستاده است، بلكه اين تعبير اشاره به علو مقامى و معنوى پروردگار است.
در مورد آيۀ اخير (بقره/ ٩٩) شأن نزولى از ابن عباس نقل شده است: «ابن صوريا» دانشمند يهودى از روى لجاج و عناد به پيامبر اسلام (ص) گفت: تو چيزى كه براى ما مفهوم باشد نياوردهاى! و خداوند نشانۀ روشنى بر تو نازل نكرده تا ما از تو تبعيت كنيم، آنگاه همين آيه نازل شد و به او صريحا پاسخ گفت كه «ما نشانههاى روشنى براى تو فرستاديم و جز فاسقان كسى به آنها كفر نمىورزد١
أَنْزَلْنٰاهُ : (قدر/ ١.) ○
آيۀ مورد بحث دربارۀ نازل شدن قرآن است كه در بعضى از آيات تعبير به «انزال» و در بعضى تعبير به «تنزيل» شده است و از پارهاى از متون لغت استفاده مىشود كه «تنزيل» معمولا در جايى گفته مىشود كه چيزى تدريجا نازل شود، ولى «انزال» مفهوم وسيعترى دارد كه هم نزول تدريجى را شامل مىشود و هم نزول دفعى را٢
چگونه قرآن بهطور كامل در شب قدر نازل شده است؟ (نزول دفعى و نزول تدريجى)
مىدانيم قرآن در طى ٢٣ سال دوران نبوت پيامبر (ص) نازل شده است و از اين گذشته محتواى قرآن محتوايى است كه ارتباط و پيوند با حوادث مختلف زندگى پيامبر (ص) و
(١) مجمع البيان و تفسير قرطبى، ذيل آيه.
(○) إِنّٰا أَنْزَلْنٰاهُ فِي لَيْلَةِ اَلْقَدْرِ. «ما آن (قرآن) را در شب قدر نازل كرديم» قدر/ ١.
(٢) مفردات راغب، مادّۀ نزل.