شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٥٩ - ن و ق
ن و ق
نٰاقَةُ : (هود/ ٦٤.) *
در لغت به معنى «شتر ماده» است، در آيۀ مورد بحث و بعضى ديگر از آيات قرآن، اضافه به «اللّه» شده است، اينگونه اضافه را در اصطلاح ادبى «اضافه تشريفى» مىگويند، يعنى اضافهاى كه دليل بر شرف و اهميّت چيزى است و در آيۀ مورد بحث، دو نمونه از اضافۀ تشريفى ديده مىشود: ناقة اللّه، و ارض اللّه و در موارد ديگر: بيت اللّه و شهر اللّه و مانند آن نيز گفته شده است.
بههرحال، اين نشان مىدهد كه اين ناقه ويژگيهايى داشته و يك شتر معمولى و عادى نبوده، بلكه به عنوان آيه و نشانۀ الهى و دليل حقانيت و نيز براى آزمايش قوم صالح، ذكر شده و به اين ترتيب از جهت يا جهاتى خارق العاده بوده است.
در هفت مورد در قرآن مجيد اشاره به ناقۀ صالح شده و قرآن دربارۀ خصوصيات اين شتر كه وضع اعجازآميزى داشته سربسته سخن گفته و ويژگيهاى آن را كاملا نشمرده است، ولى مىدانيم كه يك شتر عادى و معمولى نبوده است و به گفتۀ جمعى از مفسران، اين ناقه به طرز معجزآسايى از دل كوه برآمد و از ويژگيهاى آن اين بود كه يك روز آب آبادى را به خود تخصيص مىداد و مىنوشيد (شعراء/ ١٥٥ و قمر/ ٢٨). البته خصوصيات ديگرى نيز در پارهاى از روايات دربارۀ آن گفته شده است.
طبرسى در مجمع البيان مىگويد: ناقه در اصل به چيزى گفته مىشود كه تسليم و رام و آماده و مهيّاست و اطلاق آن به شتر ماده شايد به همين جهت است كه آمادگى بيشترى براى سوارى دارد. (ج ٢٣٥/٦، ج ١٥٥/٩-١٥٦، ج ٣١٢/١٥.)
(*) وَ يٰا قَوْمِ هٰذِهِ نٰاقَةُ اَللّٰهِ لَكُمْ آيَةً فَذَرُوهٰا تَأْكُلْ فِي أَرْضِ اَللّٰهِ... «(صالح گفت:) اى قوم من، اين ناقۀ خداوند است كه براى شما دليل و نشانهاى است، آن را رها كنيد كه در زمين خدا به چرا مشغول شود...» هود / ٦٤.