شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٠٧ - ك ل ل
«متكلّف سه نشانه دارد: در حضور تملق مىگويد، در غياب غيبت مىكند و به هنگام مصيبت زبان به شماتت مىگشايد»١
باز در حديث ديگرى از امام صادق (ع) مىخوانيم:
«متكلّف خطاكار است هرچند ظاهرا به حقيقت رسد، متكلّف در عاقبت كار جز پستى و خوارى نتيجهاى نخواهد گرفت و امروز نيز جز رنج و زحمت و ناراحتى بهرهاى ندارد، متكلّف ظاهرش ريا و باطنش نفاق است و پيوسته با اين دو بال پرواز مىكند، خلاصه تكلّف از اخلاق صالحين و شعار متّقين نيست در هرچه بوده باشد، همانگونه كه خداوند به پيامبرش مىفرمايد: «بگو من از شما پاداشى نمىطلبم و از متكلّفان نيستم»٢
از مجموع اين روايات بخوبى استفاده مىشود كه متكلفان كسانى هستند كه از جادۀ حق و عدالت و راستى و درستى قدم بيرون نهاده، واقعيتها را ناديده مىگيرند، به پندارها روى مىآورند، از امورى كه آگاهى ندارند خبر مىدهند و در امورى كه نمىدانند دخالت مىكنند، ظاهر و باطنشان دوتاست و حضور و غيابشان متضاد است، خود را به رنج و زحمت مىافكنند و نتيجهاى جز سرشكستگى و بدبختى به دست نمىآورند و پرهيزگاران و صالحان از اين صفت بكلى پاك و منزهند.
پروردگارا! به ما توفيقى عنايت فرما كه تمام آثار تكلّف و نفاق و تمرد و طغيان را از خود برانيم. (ج ٣٥٢/١٩ تا ٣٥٤.)
ك ل ل
كَلٌّ : (نحل/ ٧٦.) *
به فتح كاف و تشديد لام، به معنى «سربار و انگل و بار گران» است: و هو كلّ على
(١) نور الثقلين، ج ٤٧٣/٤.
(٢) مأخذ پيشين.
(*) وَ ضَرَبَ اَللّٰهُ مَثَلاً رَجُلَيْنِ أَحَدُهُمٰا أَبْكَمُ لاٰ يَقْدِرُ عَلىٰ شَيْءٍ وَ هُوَ كَلٌّ عَلىٰ مَوْلاٰهُ... نحل/ ٧٦.