شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٧٢ - م١٦٤٨ ارِجٍ (الرحمن/ ١٥ )
مٰارِجٍ : (الرحمن/ ١٥.) ○
بر وزن خارج، در اصل از مادّۀ «مرج» (بر وزن مرض) به معنى «اختلاط و آميزش» است و در آيۀ مورد بحث منظور اختلاط شعلههاى مختلف آتش مىباشد، زيرا هنگامى كه آتش شعلهور مىشود گاه به رنگ سرخ، گاه به رنگ زرد، گاه به رنگ آبى و گاه به رنگ سفيد درمىآيد. بعضى گفتهاند كه معنى «تحرك» نيز در آن افتاده است. از: امرجت الدابّة، يعنى «حيوان را در چراگاه رها كردم»، زيرا يكى از معانى «مرج» همان مرتع است.
موضوع آيۀ مورد بحث، آفرينش جن از شعلههاى مختلط آتش است و براى ما دقيقا روشن نيست كه آفرينش «جن» از اين آتشهاى رنگارنگ چگونه بوده است؟ بههرحال بيشترين موجوداتى كه ما با آن سروكار داريم، آب و خاك و باد و آتش است، خواه آنها را چون قدما بسيط و عنصر بدانيم و يا همچون دانشمندان امروز مركب از اجزاى گوناگون، ولى در هر صورت مبدأ آفرينش «انسان» آب و خاك بوده، در حالى كه مبدأ آفرينش «جن» باد و آتش است و اين دوگانگى مبدأ آفرينش سرچشمۀ تفاوتهاى زيادى ميان اين دو است. (ج ١١٩/٢٣ - ١٢٠.)
مَرِيجٍ : (ق/ ٥.) *
از مادّۀ «مرج» (بر وزن حرج) به معنى «مختلط و مشوش و مشتبه» است و: امر مريج، به كار آشفته و درهم گفته مىشود و «مروج» همان اختلاط و درهمآميختگى است به همين مناسبت به زمينى كه گياهان مختلف و فراوان در آن مىرويد «مرج» (مرتع) گفته مىشود.
بههرحال در آيۀ مورد بحث، كافران در مقام تكذيب برآمدند و حق را منكر شدند و
(○) وَ خَلَقَ اَلْجَانَّ مِنْ مٰارِجٍ مِنْ نٰارٍ. «و جن را از شعلههاى مختلط و متحرك آتش آفريد» الرحمن/ ١٥.
(*) بَلْ كَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمّٰا جٰاءَهُمْ فَهُمْ فِي أَمْرٍ مَرِيجٍ. «آنها (كافران) هنگامى كه حق به سراغشان آمد در مقام تكذيب برآمدند لذا پيوسته در كار خود متحيرند و در امور مختلط گرفتارند» ق/ ٥.