شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٨٦ - نِعِمّ١٦٤٨ ا (بقره/ ٢٧١ )
نِعْمَ : (ص/ ٣٠.)
به كسر نون و سكون عين، از افعال مدح است و آن فعلى است غيرمتصرف كه براى انشاء مدح مىآورند، فعلى است جامد و از آن مضارع و امر ساخته نمىشود.
«نعم» فاعلش اسمى است كه به واسطۀ الف و لام جنسى معرفه شده است، مانند آيۀ مورد بحث و يا اضافه شده است به اسمى كه به واسطۀ الف و لام معرفه شده است مانند اين آيه:
نِعِمّٰا : (بقره/ ٢٧١.) ○
مركب از «نعم» و «ما» ما به معنى شئ، يعنى: نعم شيئا، چهچيز خوبى است، در آيه مورد بحث مىخوانيم: «پس چه نيكوست صدقۀ آشكار»
١ - نعم فعل مدح و «ما» تميز است. اسم مخصوص به مدح آن محذوف است. «هى» فاعل است؛ يعنى: نعم الصّدقة هى. كه الصّدقة فاعل است و «هى» اسم مخصوص به مدح است.
٢ - نعم فعل مدح و «ما» فاعل آن، يعنى «معرفة غيرتامه» و «هى» اسم مخصوص به مدح مىباشد (سيوطى).
الف - فاعل «نعم» محذوف است و «ما» به معنى: شئ و اسم مخصوص به مدح، يعنى: نعم الشّئ «شيئا» تميز است به جاى مخصوص و «هى» خبر مبتداى محذوف است، مثل اينكه گويندهاى گفته: ما الشّئ الممدوح. فيقال: هى اى الممدوح الصّدقة.
(●) وَ وَهَبْنٰا لِدٰاوُدَ سُلَيْمٰانَ نِعْمَ اَلْعَبْدُ إِنَّهُ أَوّٰابٌ. «ما سليمان را به داود بخشيديم، چه بندۀ خوبى؟ چرا كه همواره به سوى خدا بازگشت مىكرد (و به ياد او بود)» ص/ ٣٠.
(○) إِنْ تُبْدُوا اَلصَّدَقٰاتِ فَنِعِمّٰا هِيَ وَ إِنْ تُخْفُوهٰا وَ تُؤْتُوهَا اَلْفُقَرٰاءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ... «اگر انفاقها را آشكار كنيد پس چه نيكوست و اگر آنها را مخفى ساخته به نيازمندان بدهيد براى شما بهتر است...» بقره/ ٢٧١.