شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٦١ - «انصار» (توبه/ ١٠٠ )
«انصار» : (توبه/ ١٠٠.)
(من اعلام القرآن) از نظر لغت، جمع «نصير و ناصر» به معنى «ياران و يارىكنندگان» است**
كلمۀ «انصار» (به همين شكل) جمعا ٨ بار در قرآن مجيد آمده كه در دوجا (آيات ١٠٠ و ١١٧ سورۀ توبه) به عنوان «من اعلام القرآن» از آن ياد شده است●
در هر انقلاب وسيع اجتماعى كه بر ضد وضع نابسامان جامعه صورت مىگيرد پيشگامانى هستند كه پايههاى انقلاب و نهضت بر دوش آنهاست، آنها در واقع وفادارترين عناصر انقلابى هستند، زيرا به هنگامى كه پيشوا و رهبرشان از هر نظر تنهاست گرد او را مىگيرند و با اينكه از جهات مختلف در محاصره قرار دارند و انواع خطرها از چهار طرف آنها را احاطه كرده دست از يارى و فداكارى برنمىدارند.
در اين ميان سهم مهاجران نخستين از همه بيشتر بود و به دنبال آنها انصار نخستين، يعنى آنهايى كه با آغوش باز از پيامبر اسلام (ص) به مدينه دعوت كردند و ياران مهاجر او را همچون برادران خويش مسكن دادند و از آنها با تمام وجود خود دفاع كردند و حتى بر خويشتن نيز مقدم داشتند. و اگر مىبينيم در آيۀ مورد بحث به اين دو گروه اهمّيت فوق العادهاى داده شده است به خاطر همين موضوع است؛ ولى با اين حال قرآن مجيد - آنچنانكه روش هميشگى اوست - سهم ديگران را نيز ناديده نگرفته است و به عنوان «تابعين به احسان» از تمام گروههايى كه در عصر پيامبر (ص) و يا زمانهاى بعد به اسلام پيوستند، هجرت كردند و يا مهاجران را پناه دادند و حمايت كردند ياد مىكند و براى همه اجر و پاداشهاى بزرگى را نويد مىدهد.
بههرحال، «انصار» گروهى از ساكنان مدينه بودند كه به پذيرش اسلام پيشى گرفتند،
(*) وَ اَلسّٰابِقُونَ اَلْأَوَّلُونَ مِنَ اَلْمُهٰاجِرِينَ وَ اَلْأَنْصٰارِ وَ اَلَّذِينَ اِتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسٰانٍ رَضِيَ اَللّٰهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ... «پيشگامان نخستين از مهاجران و انصار و آنها كه به نيكى از آنها پيروى كردند، خداوند از آنها خشنود و آنها (نيز) از او خشنودند...» توبه/ ١٠٠.
(**) فرهنگ فارسى عميد.
(●) المعجم الاحصائى لالفاظ القرآن الكريم، ج ٣٦٠/٢.