شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٥١ - تَم١٦٤٨ اثِيلَ (سبأ/ ١٣ )
مثلى : (طه/ ٦٣.)
مؤنث «امثل» مانند افضل و فضلى. (امثل به معنى برگزيده و اصلح است و امثل الطّريق، يعنى راهى كه به حق و حقيقت شبيهتر است) و كلمۀ «مثلى» در آيۀ مورد بحث به معنى «عالى و افضل» آمده و آيه از ابتدا چنين است: «فرعونيان گفتند: اين دو (موسى و هارون) مسلما ساحرند، مىخواهند شما را با سحرشان از سرزمينتان بيرون كنند و آيين عالى و مذهب حق شما را از بين ببرند»
تَمٰاثِيلَ : (سبأ/ ١٣.) □
جمع «تمثال» (به كسر تا) به معنى «نقش و عكس» و نيز «مجسمه و پيكر» آمده است كه يكى از كارهاى مهم توليدى گروه جن بود كه به فرمان سليمان (ع) براى او انجام مىدادند.
در اينكه اين مجسمهها يا نقشها، صورتهاى چه موجوداتى بودند و به چه منظور سليمان دستور تهيۀ آنها را مىداد تفسيرهاى مختلفى شده است:
ممكن است اينها جنبۀ تزيينى داشته، همانگونه كه در بناهاى مهم قديم، بلكه جديد ما نيز ديده مىشود و يا براى افزودن ابهت به تشكيلات او بوده است، چرا كه نقش پارهاى از حيوانات چون شير در افكار بسيارى از مردم ابهتآفرين است و معلوم نيست كه آيا مجسمهسازى موجودات ذى روح در شريعت سليمان (ع) مجاز بوده يا اينكه مجسمههاى غير ذى روح مانند تمثالهاى درختان و كوهها و خورشيد و ماه و ستارگان مىساختند. همه اينها محتمل است، ولى در روايتى كه از امام صادق (ع) مىخوانيم چنين آمده: «به خدا سوگند تمثالهاى مورد درخواست سليمان، مجسمۀ مردان و زنان نبوده، بلكه تمثال درخت
(●) ... وَ يَذْهَبٰا بِطَرِيقَتِكُمُ اَلْمُثْلىٰ. «(اين دو مىخواهند) آيين عالى شما را از بين ببرند» طه/ ٦٣.
(□) يَعْمَلُونَ لَهُ مٰا يَشٰاءُ مِنْ مَحٰارِيبَ وَ تَمٰاثِيلَ وَ جِفٰانٍ كَالْجَوٰابِ وَ قُدُورٍ رٰاسِيٰاتٍ... «آنها (گروه جن) هرچه سليمان مىخواست برايش درست مىكردند، معبدها، تمثالها، ظروف بزرگ غذا همانند حوضها و ديگهاى عظيم ثابت...» سبأ/ ١٣.