شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٥٠ - امثال و نقش آن در قرآن (رعد/ ١٧ )
٥ - مثال، لجوجان را خاموش مىسازد - بسيار مىشود كه ذكر كليات مسائل به صورت مستدل و منطقى براى خاموش كردن يك فرد لجوج كافى نيست و او همچنان دستوپا مىزند، امّا هنگامى كه مسأله در قالب مثال ريخته شود راه را چنان بر او مىبندد كه ديگر مجال بهانهگيرى براى او باقى نمىماند.
در پايان ذكر يك نكته لازم به نظر مىرسد و آن اينكه مثال با اين همه نقشهاى ارزنده و مؤثرش در صورتى مىتواند نقش اساسى خود را ايفا كند كه كاملا موافق و هماهنگ با مطلبى باشد كه مثال براى آن انتخاب شده و الاّ گمراهكننده و مخرب خواهد بود، يعنى به همان نسبت كه يك مثال درست و هماهنگ، مفيد و مؤثر است، يك مثال انحرافى، مخرّب و ويرانگر و گمراهكننده مىباشد. به همين دليل منافقان و بدانديشان هميشه براى گمراه ساختن مردم و اغفال سادهدلان از مثالهاى انحرافى استفاده مىكنند و براى دروغ خود از فروغ مثال كمك مىگيرند و بايد با دقت مراقب اينگونه مثلهاى انحرافى و سوءاستفاده از مثال باشيم*
مثلات : (رعد/ ٦.) ○
جمع «مثله» (به فتح ميم و ضم ثاء) به معنى «بلاها» و كيفرهايى كه بر امّتهاى پيشين وارد گشته، آنچنانكه «ضرب المثل» شده است و يا به عبارت ديگر، سخط و بدبختى كه به قومى در گذشته وارد آمده و باعث عبرت آيندگان بوده باشد. اين واژه فقط يكبار در قرآن مجيد، (در آيۀ مورد بحث) به كار رفته است. (ج ١٢٥/١٠.)
(*) براى اطلاع بيشتر دربارۀ «امثال» رجوع شود به تفسير نمونه، جلد ١٧٤/١٠ بهبعد و جلد ٢٩/١٥.
(○) ... وَ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ اَلْمَثُلاٰتُ... «... با اينكه قبل از آنها بلاهاى عبرتانگيز بر امّتهاى پيشين گذشته است...» رعد/ ٦.