شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٤٩ - امثال و نقش آن در قرآن (رعد/ ١٧ )
امثال و نقش آن در قرآن: (رعد/ ١٧.) ○
امثال جمع «مثل» به معناى آنچه پيش از اين دربارهاش سخن گفتيم و امّا نقش مثال در توضيح و تفسير مباحث، نقش انكارناپذيرى است و به همين دليل در هر علمى براى اثبات حقايق و روشن ساختن مطالب و نزديك كردن آنها به ذهن نياز به ذكر مثال داريم، گاه مىشود با آوردن يك مثال بجا كه درست هماهنگ و منطبق با مقصود است، مطلب را از آسمان به زمين آورد و براى همه قابل فهم ساخت. روىهمرفته مىتوان گفت: مثال در مباحث مختلف عملى و تربيتى و اجتماعى و اخلاقى و غير آن، نقشهاى مؤثر زير را دارد:
١ - مثال، مسائل را حسّى مىكند - از آنجا كه انس انسان بيشتر با محسوسات است و حقايق پيچيدۀ عقلى از دسترس افكار نسبة دور است، مثالهاى حسّى، آنها را از فاصلۀ دوردست نزديك مىآورد و در آستانۀ حسّ قرار مىدهد و درك آن را دلچسب و شيرين و اطمينانبخش مىسازد.
٢ - مثال، راه را نزديك مىكند - گاه مىشود كه براى اثبات يك مسألۀ عميق منطقى و عقلانى بايد يك انسان به استدلالات مختلفى متوسل شود كه بازهم ابهام، اطراف آن را گرفته است، ولى ذكر يك مثال روشن و كاملا هماهنگ با مقصود چنان راه را نزديك مىسازد كه تأثير استدلالها را افزايش مىدهد و از ضرورت استدلالات متعدد مىكاهد.
٣ - مثال، مسائل را همگانى مىسازد - بسيارى از مباحث علمى است كه در شكل اصلىاش تنها براى خواص قابل فهم است و تودۀ مردم استفادۀ چندانى از آن نمىبرند، ولى هنگامى كه با مثال آميخته و به اين وسيله قابل فهم شود، مردم در هر حد و پايهاى از علم و دانش باشند، از آن بهره مىگيرند؛ بنابراين مثالها به عنوان يك وسيلۀ تعميم علم و فرهنگ، كاربرد غيرقابل انكارى دارند.
٤ - مثال، درجۀ اطمينان به مسائل را بالا مىبرد - كليات عقلى هرقدر مستدل و منطقى باشند مادام كه در ذهن هستند اطمينان كافى نمىآفرينند، چرا كه انسان همواره اطمينان را در
(○) ... كَذٰلِكَ يَضْرِبُ اَللّٰهُ اَلْأَمْثٰالَ. «... خداوند اينچنين مثال مىزند» رعد/ ١٧.